7 februari 2017

7 tips om prikkelbare darmen onder controle te krijgen

Het prikkelbare darm syndroom (PDS) is de meest voorkomende chronische darmstoornis. De kans is groot dat je iemand kent met PDS óf dat jij er zelf mee te maken hebt. PDS kan je leven behoorlijk overhoop gooien. Helaas is er tot op de dag van vandaag nog geen medicijn die alle klachten in één keer laat verdwijnen. Wel zijn er een aantal manieren om lichaam en geest in balans te brengen en zo de klachten te verminderen. We hebben zowel reguliere als complementaire middelen en therapieën op een rijtje gezet.

Meer artikelen over PDS:
Het mysterie van het Prikkelbare Darm Syndroom
Geen stoma dankzij electro-acupunctuur

Tip 1. Medicijnen
De eerste stap bij prikkelbare darmen is een afspraak maken met de huisarts zodat je er zeker van bent dat er inderdaad sprake is van PDS. De huisarts schrijft verschillende medicijnen voor bij PDS. Bij verstopping zijn bulkvormers en vochtbinders effectief. Deze medicijnen verhogen het vocht in de darmen en zorgen voor een evenwichtige vochtbalans. Hierdoor wordt de ontlasting dunner en kan je makkelijker naar het toilet. Deze middelen kan je zonder probleem voor langere tijd gebruiken. Een ander middel bij verstopping is contactlaxantia, een laxeermiddel. Dit is een medicijn dat de darmwand chemisch prikkelt. Het is uit den bozen om deze middelen vaak te gebruiken omdat het slijmvlies kan beschadigen. Heb je juist last van diarree? Dan zijn diarreeremmers een optie. Ook deze middelen zijn kwalijk voor het lichaam. Overleg dus altijd met de arts!

Bij buikpijn en krampen kan je zelf paracetamol nemen en als dat niet werkt kan de huisarts een sterkere pijnstiller voorschrijven. Een andere optie is spasmolyticum, ook wel spierverslappers, waardoor de spierkrampen verminderen. Als de pijnklachten langer aanhouden en de kwaliteit van leven dusdanig afneemt, kan de huisarts een antidepressivum voorschrijven. Antidepressiva kan op twee manieren positief bijdragen: het vermindert de darmprikkels en het verbetert de geestelijke gezondheid.

Welk medicijn je ook voorgeschreven krijgt en gebruikt, overleg dit altijd met de huisarts, zodat je precies weet hoe vaak je een middel kan en mag gebruiken.

Tip 2. Voeding & diëten
Iedereen weet dat een gezonde voeding belangrijk is voor lichaam én geest. Ook, of juist, als je last hebt van PDS. De Maag Lever Darm stichting adviseert om de Schijf van Vijf van het voedingscentrum als leidraad te nemen. Ook regelmatig eten, veel water drinken, vermijden van alcohol en roken en zo min mogelijk voedsel met toevoegingen eten, kan positief bijdragen. Mocht je toch nog klachten houden dan kan een dieet uitkomst bieden.

Uit een enquête van de PDS Belangenvereniging onder 563 patiënten blijkt dat 82% de verwachting heeft dat een dieet leidt tot symptoomvermindering, 70% een dieet volgt of bepaalde voedingsmiddelen vermijd en 43% ook daadwerkelijk baat heeft bij een dieet.

Het meest ‘populaire’ en effectieve dieet is het FODmaP dieet. Bij dit dieet draait het om het elimineren van bepaalde voedingsmiddelen die veel ‘FODmaPs’ bevatten. FODmaPs zijn kleine moleculen en zitten in veel dagelijkse voedingsmiddelen. Als deze FODmaPs onverteerd in de dikke darm terecht komen, worden ze afgebroken door darmbacteriën waarbij veel stoffen en gassen ontstaan. Deze stoffen en gassen veroorzaken een opgezette buik, winderigheid en pijn. Het dieet maakt onderscheidt tussen FODmaP-arm en FODmaP-rijke producten. FODmaP-rijke producten zijn bijvoorbeeld tarweproducten, maar ook bepaalde groente en fruit, zoals avocado, bloemkool, appels en peren.

Het FODMaP dieet wordt zes weken gevolgd. Na deze periode worden FODmaP-rijke producten toegevoegd, zodat duidelijk wordt welke producten de klachten verergeren en welke juist niet. Als je nu denkt ‘dit dieet ga ik ook eens doen’, doe dit dan wel altijd onder begeleiding van een diëtiste en alleen als de diagnose PDS is gesteld. Het dieet is erg lastig om te volgen en dieetfouten zijn snel gemaakt.

Tip 3. Pepermuntolie
Pepermuntolie wordt al eeuwenlang gebruikt als ondersteuning van de spijsvertering en sinds tientallen jaren ook om klachten van PDS tegen te gaan. Pepermuntolie is een extract van de pepermuntplant (Mentha piperita) en heeft een kalmerende werking op de darmen waardoor krampen (en pijn) verminderen en de spijsvertering verbetert.

Onderzoek uit 2016 door dokter Brooks D. Cash toont aan dat pepermuntolie zelfs effectiever is dan reguliere medicijnen zoals antidepressiva, antibiotica of spierverslappers. In 14 Nederlandse ziekenhuizen, waaronder Maastricht UMC+, wordt momenteel onderzoek gedaan naar de behandelwijzen en de effectiviteit van pepermuntolie. De Nederlands Huisartsen Genootschap voor PDS beschrijft pepermuntolie als ‘zelfzorgmiddel’. Het is verkrijgbaar bij de drogist en staat dus niet geregistreerd als geneesmiddel. Als je dit wilt gebruiken, is het toch verstandig om het eerst met de huisarts of diëtiste te overleggen.

Tip 4. Relaxatietherapie
Heb je veel last van stress en spanning? Dat zou ook wel eens een negatieve uitwerking kunnen hebben op je darmen. Stress verandert de chemische samenstellingen in de darmen, wat kan leiden tot maag- en darmklachten, ook in gezonde personen. In het geval je snel last hebt van stress en spanning, is relaxatietherapie een optie. Relaxatietherapie – de naam zegt het al – is een therapie die zich voornamelijk focust op ontspanning en de beheersing van de spieren. Door ademhalingsoefeningen en ontspanningsoefeningen te doen, verminderen de stressklachten en ontstaat er meer ontspanning rond het buikgebied. Daarnaast ben je meer bewust van je lichaam waardoor je eerder door hebt dat je gestrest bent.

Wetenschapper Elsa M. Eriksson heeft verschillende gegevens van patiënten met PDS verzameld die mee deden aan verscheidene onderzoeken naar relaxatietherapie. Deze patiënten zeggen een betere relatie met hun eigen lichaam te ervaren. Zo beschrijft één van de patiënten na het volgen van relaxatietherapie sessies: “Ik herken nu wanneer de stress in mijn lichaam stijgt en kan dit bijtijds stoppen”. Anderen ervaren juist forse pijnvermindering door relaxatietherapie: “De oefeningen die ik heb geleerd zijn van grote waarde, ik oefen ze dagelijks en heb nu alleen kleine fases waar ik pijn ervaar”.

Tip 5. Hypnotherapie
Positiever denken over je darmen kan ook helpen, bijvoorbeeld met behulp van hypnotherapie. Dit is een mix van relaxatietherapie en mentale oefeningen. Hypnotherapie bij PDS is niets nieuws. Al in 1984 introduceerde professor P.J. Whorwell deze therapievorm om PDS klachten te verkleinen. Hypnose is een mentale staat waarbij iemand zich intens concentreert en zijn aandacht focust om een verhoogde staat van bewustzijn (ook wel trance genoemd) te bereiken. Je wordt ‘aan de hand meegenomen’ door de stem van de hypnotherapeut of een audiofragment. De stem van de hypnotherapeut begeleidt je als het ware denkbeeldig door je eigen buik en darmen heen. Door de buik positief te benaderen en bijvoorbeeld de opdracht aan de darmen te geven om tot rust te komen, krijgen de hersenen andere informatie door. Deze informatie wordt opnieuw geïnterpreteerd, waardoor er een andere (positieve) associatie wordt gemaakt over de darmen én waar het lichaam vervolgens weer positief op reageert. Om het maximale eruit te halen, zou er idealiter elke dag geoefend moeten worden.

Tip 6. Cognitieve gedragstherapie
Heb je veel last van negatieve gedachten? Dan is cognitieve gedragstherapie wellicht een optie. In cognitieve gedragstherapie (CGT) worden negatieve en automatische gedachten (cognities) gemonitord en herkend. Vervolgens leer je deze negatieve gedachten anders te interpreteren, waardoor het gedachtenpatroon verandert en vervelende gevoelens verdwijnen.

Je zal wel denken, wat heeft dit met darmen te maken? CGT kan de aandacht en angst voor het krijgen van klachten verminderen, verkeerde aannames en interpretaties van de symptomen corrigeren en hypersensitiviteit voor sensaties in het maagdarmgebied verminderen.

Je kunt CGT volgen bij een psycholoog. Tegenwoordig is het ook mogelijk om via internet therapie te volgen, via de zogenoemde eHealth programma’s. In Nederland wordt er al met eHealth programma’s geëxperimenteerd en zijn er verschillende lopende onderzoeken naar de bijdrage van eHealth. Een onderzoeksgroep uit Nederland toonde aan dat CGT via een pocketcomputer, in ieder geval op de korte termijn, de buikpijn verminderde, de kwaliteit van leven verhoogde en catastroferend denken afnam.

Tip 7. Probiotica
Ieder mens heeft een unieke mix van bacteriën in de darmen, ook wel microbiota genoemd. Deze darmbacteriën kunnen beïnvloed worden door invloeden van buitenaf, bijvoorbeeld door probiotica. Dit zijn bacteriën (levende micro-organismen) die oraal worden ingenomen om de gezondheid te versterken mits ze in de juiste hoeveelheid gebruikt worden.

Probiotica kan zowel lichaam als geest een positieve boost geven. Hoe werkt dit? Probiotica vervangt de ‘foute’ darmbacteriën door goede bacteriën. Dit verhoogt je weerstand en verminderd de typische PDS klachten. Een vragenlijst van de PDS Belangenvereniging laat zien dat 70% van de patiënten baat heeft bij het gebruik van probiotica.

Daarnaast is bewezen dat probiotica ook de geestelijke gesteldheid kan beïnvloeden en angst- en depressieve klachten laten afnemen. Er wordt gedacht, door onder andere professor John. F. Cryan, dat dit effect ontstaat door een sterke verbinding tussen het maagdarmkanaal en de hersenen en deze elkaar dusdanig kunnen beïnvloeden. Hoe dit precies werkt is nog onduidelijk.

Probiotica is verkrijgbaar in verschillende maten en vormen (capsules, zakjes poeder en zuivelproducten zoals yakult) en zijn te koop in de drogist of supermarkt. Het is lastig om een bepaald product aan te raden omdat elke samenstelling van darmbacteriën verschilt per persoon.

Extra tip:
Elk medicijn en elke therapievorm werkt voor iedereen anders. Elk mens is immers uniek. PDS brengt dus ook verschillende klachten met zich mee. Sommige producten zijn effectief op de korte termijn, terwijl andere juist weer op de lange termijn werken. De eerste en belangrijkste stap naar rustige darmen is het vinden van de juiste begeleiding. Door vragen, wordt men wijs.

Bronnen

Maag Lever Darm Stichting: https://www.mlds.nl/chronische-ziekten/pds-prikkelbare-darm-syndroom/

https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-prikkelbaredarmsyndroom-pds

http://www.fodmapdieet.nl/fodmap-dieet.html

Brooks D. Cash, Michael S. Epstein, and Syed M. Shah A Novel Delivery System of Peppermint Oil Is an Effective Therapy for Irritable Bowel Syndrome Symptoms. Dig Dis Sci. 2016; 61: 560–571.

Stefan G. Hofmann, Ph.D., Anu Asnaani, M.A., Imke J.J. Vonk, M.A., Alice T. Sawyer, M.A., and Angela Fang, M.A. The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses. Cognit Ther Res. 2012 Oct 1; 36(5): 427–440.

Elsa Maria Eriksson, Kristina Ingrid Andrén, Göran Karl Kurlberg, and Henry Ture Eriksson. Aspects of the non-pharmacological treatment of irritable bowel syndrome. World J Gastroenterol. 2015 Oct 28; 21(40): 11439–11449.

Surdea-Blaga T, Baban A, Nedelcu L, Dumitrascu DL. Psychological Interventions for Irritable Bowel Syndrome. J Gastrointestin Liver Dis. 2016 Sep;25(3):359-66.

https://www.henw.org/archief/id4883-prikkelbaredarmsyndroom-zelfmanagement-met-een-pocketcomputer.html → Oerlemans S, Van Cranenburgh O, Herremans PJ, Spreeuwenberg P, Van Dulmen S. Prikkelbaredarmsyndroom: zelfmanagement met een pocketcomputer. Huisarts Wet 2011;62(3):126-30.

Surdea-Blaga T, Baban A, Nedelcu L, Dumitrascu DL. Psychological Interventions for Irritable Bowel Syndrome. J Gastrointestin Liver Dis. 2016 Sep;25(3):359-66.

Geschreven door:
Tessa Kliest

Categorie
Behandelmethoden Nieuws Psychologie Stress Voeding Wetenschappelijk onderzoek

Delen:

Populair artikel: