25 oktober 2016

Complementaire zorg in het ziekenhuis: lagere werkdruk en sneller herstel

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

In het Flevoziekenhuis in Almere werkt Nederlands’ eerste consulent complementaire zorg. Ingrid van der Voort helpt patiënten ontspannen met voetmassages, aromazorg en een luisterend oor.

Ingrid wandelt door de gangen met een mandje vol aromabolletjes en oliën. Elke ochtend bezoekt ze patiënten op verschillende afdelingen, zoals chronisch pijnpatiënt Jeroen van Ieperen. Jeroen is regelmatig in het ziekenhuis voor een ketaminekuur tegen de pijn. Terwijl hij aan het infuus ligt, krijgt hij aanvullend massages en aromazorg. In ziekenhuis Flevoland kiest een patiënt zelf voor complementaire zorg.

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Ingrid legt een bolletje met een druppel lavendel op zijn tafel. “Meneer kiest altijd lavendel. Het is bewezen dat de bloemen rustgevend werken en angst reduceren. Florence Nightingale, grondlegger van de moderne verpleegkunde, gebruikte al lavendel om gewonde soldaten te kalmeren”, vertelt Ingrid. “En het ruikt hier dan ook wat minder ziekenhuisachtig”, zegt Jeroen.

Even geen dagelijkse zorgen
Ingrid schudt het kussen achter zijn rug op. “Ligt u goed zo?” Een voetmassage met lavendelolie volgt. “Deze massage is puur voor de ontspanning. Een drukpuntenmassage bijvoorbeeld, kan iets activeren in het lichaam wat tijdens een behandeling in het ziekenhuis ongewenst is. Daarom masseren we nooit op die manier.” Ingrid maakt rustige strijkbewegingen over de voeten en onderbenen.

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Zo nu en dan vormt ze met haar duim en wijsvinger een ‘kapje’ waarmee ze de tenen om de beurt vast pakt. “Een troostgebaar.” Jeroen sluit zijn ogen. “Ik ben even niet met de dagelijkse zorgen bezig, omdat mijn aandacht bij mijn voeten is”, vertelt hij. “Dit stukje aandacht, extra service van het ziekenhuis geeft een warm gevoel”, zegt Simon Speets, de andere patiënt op de kamer.

Na een kwartier vraagt Ingrid: “Uw voeten zijn al lekker warm he? Zal ik uw sokken aandoen, zodat u lekker kunt slapen?” De massage werkt ontspannend en stimuleert de doorbloeding in de voeten. Ingrid: “Je voeten warmen op, en de rest van je lichaam ook. Vooral oncologische patiënten hebben vaak koude en droge voeten door de chemo.” Bij deze patiënten gebruikt Ingrid extra olie en vocht inbrengende zalf.

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Meer dan een massage
Soms huilen mensen als Ingrid ze masseert. Er komt spanning vrij: “Hieruit blijkt wel op wat voor niveau het werkt. Aanraking stimuleert het gelukshormoon oxytocine en de onderliggende boodschap is: ik hoor je, ik zie je, je doet er toe.”

Veel patiënten krijgen een voetmassage voordat ze naar de ok gaan. Heeft een patiënt prikangst of is iemand heel erg angstig voor een operatie? Dan masseert Ingrid in de ok-voorbereidingsskamer. “Je ziet mensen op het meest kwetsbare moment van hun leven. Van elke rang of stand. Al ben je in het dagelijks leven officier van justitie; zodra het ok-jasje aan gaat, is iedereen patiënt. Het is heel beangstigend om de regie kwijt te zijn. De voeten zijn dan vaak koud en geflext: mensen staan letterlijk met de hakken in het zand.” Na de massage blijft Ingrid bij de patiënt tot het zover is. Ze houdt een hand vast en biedt een luisterend oor.

“Veel mensen zijn bang om na de operatie niet meer wakker te worden. Ze reflecteren op hun leven en praten over geliefden of onafgemaakte zaken. Soms willen ze weten wat er allemaal gebeurt. Dan leg ik dat uit. Dit is je infuus. Je krijgt een mutsje en plakkers om je hartritme in de gaten te houden. ‘Ik voel me zo rot’, zegt iemand wel eens. ‘Ja, dat snap ik’, antwoord ik dan. Ik maak het niet mooier dan dat het is. Beterschap zeg je niet, want je weet niet of iemand beter wordt. Kracht of sterkte, wens je. Gaandeweg leer je wat je het beste kunt zeggen.”

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Het begon met lavendel
Ingrid werkt 18 jaar in het Flevoziekenhuis, waarvan negen jaar als secretaresse: “Mensen stonden zó nerveus voor mijn balie. Ze verdienen extra aandacht en herkenning, dacht ik vaak.” Eén patiënt in het bijzonder liet zien wat de toegevoegde waarde van extra aandacht is: een ernstig zieke en erg gespannen meneer.

Ingrid wist een en ander over aromazorg en zette lavendel op z’n kamer. Ook hing ze samen met familieleden foto’s op van zijn geboorteland Vietnam, daar sprak hij veel over. “Het werkte. Hij kalmeerde en vrolijkte op. En op zo’n eenvoudige manier. Een gat in de markt, dachten we”, vertelt Akke Klijnstra, bedrijfsleider van de afdeling orthopedie.

Aromazorg implementeren op deze afdeling was stap één. Dat verliep niet zonder slag of stoot. Tijdens een teamvergadering stemde de helft tegen. Akke: “Voor verpleegkundigen is de werkdruk al hoog en nu kwam er een extra taak bij. Sommigen kregen ook hoofdpijn of werden misselijk van de geuren, bleek tijdens een workshop. Maar we gaven niet op. We geloofden hierin. Ook was het een kans om de laatste accreditatiepunten te behalen voor het Planetree Label. Dit keurmerk valideert cliëntgerichte zorg in ziekenhuizen. Met complementaire zorg in het pakket zouden we als zodanig erkend worden. Dat is natuurlijke een mooie manier om je als ziekenhuis te onderscheiden.”

Herstel bevorderen
We draaiden een pilot. In plaats van verdampers, die de geuren door de hele ruimte verspreiden, gebruikten we de subtielere aromabolletjes. Een student verpleegkunde onderzocht de uitkomsten, en die waren zeer positief. Akke: “Je kiest als patiënt zelf of je complementaire zorg wilt. Dat stukje regie over het eigen welbevinden vinden mensen erg prettig, zeker omdat ze zich beter voelen door hetgeen wat ze kiezen. Zo bevorder je het herstel.”

Ondertussen volgde Ingrid samen met vier verpleegkundigen de cursus complementaire zorg bij de beroepsvereniging voor verpleegkundigen in Utrecht. Onder andere massage- en aromazorg komen aan bod, gericht op patiënten in het ziekenhuis of verpleeg- of zorginstellingen.

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Nu, drie jaar later, zien ook de verpleegkundigen de meerwaarde in van complementaire zorg in het ziekenhuis. Op sommige afdelingen delen zij zelf bolletjes uit. Akke: “Het werk wordt verlicht: de patiënten ontspannen meer en vragen minder aandacht. Op de afdelingen chirurgie, gynaecologie en verloskunde geeft Ingrid nu ook massages en aromazorg. Het liefst zien we dit op iedere afdeling.”

Zes vrijwilligers
Patiënten waarderen de massages en aromazorg enorm: Akke en Ingrid wonnen twee keer de Cliënten Jaar Prijs. De Cliëntenraad van het Flevoziekenhuis reikt jaarlijks deze prijs uit voor de beste zorgverbetering. Ingrid: “Je wilt niet weten hoeveel bedankjes, mailtjes en complimentjes ik krijg.” De vraag oversteeg het aanbod en nu staan zes vrijwilligers haar bij met handmassages, die ze op zes verschillende afdelingen geven.

Ingrid heeft een parttime functie in het ziekenhuis. Volgens Akke haal je de investering er makkelijk uit: “Je verlicht het werk van verpleegkundigen en artsen en speelt sneller in op het welzijn van de cliënt.” Ingrid ondersteunt ook medewerkers met een bolletje, gesprek of handmassage en dat komt dat weer ten goede van de patiënten: “We zijn allemaal schakels van elkaar.”

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Meer ziekenhuizen volgen
Met Ingrid en Akke als ambassadeurs, volgen meer ziekenhuizen en zorginstellingen, zoals het Sint Lucas Andreasziekenhuis in Amsterdam en Maasziekenhuis Pantein in Boxmeer. Ingrid geeft workshops, waarin ze informeert over werkwijzen en protocollen.

Ondertussen vult ze de complementaire zorg in het Flevoziekenhuis steeds verder aan. Met draintasjes bijvoorbeeld: tasjes van kleurrijke stof die drains met lichaamsvocht verbergen. Of de Embrace doek, een omslagdoek van zacht fleece, speciaal voor borstkankerpatiënten. En ze heeft nog vele andere ideeën, zoals een katheter-tasje, een lendendoek voor de man, een…

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Complementaire zorg in Flevoziekenhuis Almere. Foto Maarten Nauw

Geschreven door:
Marijke Van Der Linde

Categorie
Nieuws

Delen:

Populair artikel: