29 november 2016

Elektroallergie, feit of fabel?

Nederlanders zijn de grootste wifigebruikers ter wereld. Ons land staat bovendien vol met zendmasten waardoor wij mobiel kunnen bellen. Daarnaast kijken we televisie, gebruiken we wekkerradio’s, magnetrons en spaarlampen, en reizen we met de auto, trein en vliegtuig. Sommige mensen zeggen dat ze ziek worden van al die elektromagnetische velden binnen- en buitenshuis. Zij hebben klachten, maar voelen zich door artsen en onderzoekers vaak niet serieus genomen. Hoe zit het nu precies?

Wat is het?
Sommige mensen zeggen last te hebben van elektrohypersensitiviteit (EHS), ook wel elektrogevoeligheid of elektroallergie genoemd. Dit houdt een overgevoeligheid voor elektrische, magnetische en/of elektromagnetische velden (EMV’s) in. EMV’s worden ook wel ‘elektrosmog’ genoemd. Mensen die denken dat ze EHS hebben, zeggen bijvoorbeeld sterk te reageren op signalen die worden uitgestoten door mobiele telefoons, laptops en tablets, draadloze (DECT-) telefoons en digitale televisie. Anderen zeggen (ook) last te hebben van hoogspanningsleidingen, spaarlampen of spoorlijnen. Of van andere dingen die elektrosmog met zich mee zouden brengen.

Hoe vaak komt het voor?
Harde cijfers ontbreken helaas. Volgens de Stichting ElektroHyperSensitiviteit (EHS) – een patiëntenvereniging – zou anderhalf tot vijf procent van de Nederlanders aan elektroallergie lijden. Dit komt neer op 240.000 tot 800.000 Nederlanders. De aandoening zou onder alle leeftijdsgroepen voorkomen, maar vooral volwassenen treffen. Meer vrouwen dan mannen zouden er last van hebben. Dit blijkt allemaal uit onderzoek onder 250 leden van de Stichting EHS.

Wat zijn de symptomen?
Mensen die zeggen aan EHS te lijden rapporteren allerlei klachten: hoofdpijn/migraine, vermoeidheid, duizeligheid, hartritmestoornissen, misselijkheid, zenuwaandoeningen, slaapproblemen, concentratieproblemen, spier- en gewrichtspijnen, huiduitslag, problemen met de spijsvertering – de lijst is eindeloos. De klachten komen vaak in combinatie voor en kunnen iemands leven flink in de war schoppen. Zo voelen mensen zich soms genoodzaakt hun werk op te zeggen, te verhuizen of zelfs te emigreren in de hoop dat ze elders minder last hebben.

Opmerkelijk is dat een op de drie mensen die denken EHS te hebben ook last heeft van een burn-out, het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS) en/of fybromyalgie. De klachten die wel met EHS in verband worden gebracht lijken op de symptomen die bij déze ziekten een rol spelen. Tweederde is bovendien allergisch voor allerlei stoffen (pollen, huisstofmijt, bepaalde voedingsmiddelen). Ook is tweederde overgevoelig voor geluiden, geuren, zonlicht of andere zaken in de omgeving. Dit blijkt uit het onderzoek dat de Stichting EHS onder 250 leden heeft uitgevoerd.

Wat is de oorzaak?
Dat is onduidelijk. Mensen die kampen met EHS-achtige klachten denken dat elektromagnetische velden de boosdoener zijn. Zij zijn ervan overtuigd dat EMV’s straling produceren die schadelijk zou zijn voor de gezondheid, en zeggen zienderogen op te knappen als ze maatregelen nemen om de elektrosmog te beperken.

Maar critici, zoals de Stichting Skepsis, hebben zo hun bedenkingen. Volgens hen kunnen elektromagnetische velden helemaal geen kwaad. EMV’s zenden alleen maar zogenaamde radiogolven uit, zeggen ze, en die zijn ongevaarlijk, zelfs bij hoge dosering. Ze maken dus geen cellen kapot, zoals bij röntgen- of UV-straling: ze produceren alleen warmte. En daar kan je lichaam prima tegen, zelfs als je de hele dag mobiel zou bellen. Voor skeptici is het dus nog bepaald geen uitgemaakte zaak dat EMV’s de gezondheidsproblemen zouden veroorzaken. Tegelijkertijd erkennen ze de klachten die mensen kunnen hebben. Dat sommige mensen kampen met enorme gezondheidsproblemen staat voor hen dus niet ter discussie. Wel de verklaring daarvoor.

Welke alternatieve verklaringen zijn er?
Het Kennisplatform ElektroMagnetische Velden – een platform van organisaties met kennis van EMV’s – erkent dat mensen flink ziek kunnen zijn, maar oppert dat de klachten ook een psychische oorzaak kunnen hebben. Stel, je tobt wat met je gezondheid. Je bent een beetje lusteloos, hebt af en toe hoofdpijn en slaapt slecht. Je hebt geen idee wat er aan de hand is, maar op internet lees je over EHS. De klachten die wel met EHS in verband worden gebracht heb jij ook! Prompt steekt er hoofdpijn op nadat je een keer mobiel hebt gebeld. Ook merk je dat je slechter slaapt als je tot laat achter je laptop hebt gezeten. Die voorvallen sterken je in je vermoeden dat ook jij EHS hebt. Hoe meer je erop let, hoe meer je ervan overtuigd raakt dat je gezondheidsproblemen aan EMV’s te wijten zijn. Terwijl je klachten ook door iets anders kunnen worden veroorzaakt. Een vervelend telefoontje kan je een flinke hoofdpijn bezorgen, en beeldschermwerk laat op de avond is niet bevorderlijk voor je nachtrust omdat het je biologische klok verstoort. Maar voor zulke alternatieve verklaringen heb je geen oog meer. EHS is ‘tussen de oren’ gaan zitten.

Er kan dus iets anders dan EHS ten grondslag liggen aan de gezondheidsproblemen waarmee sommigen kampen. Eerder is al genoemd dat fybromyalgie, het Chronisch Vermoeidheidssyndroom (CVS) en burnout vergelijkbare klachten geven. Maar ook de ziekte van Lyme kan iemand parten spelen. Deze ziekte geeft eveneens klachten die wel met EHS in verband worden gebracht. Daarnaast is het mogelijk dat de gezondheidsproblemen worden veroorzaakt door iets van buiten. Denk aan een lage dosis koolmonoxide of formaldehyde, of een andere vorm van milieuverontreiniging.

Leven met elektroallergie
Al ruim twintig jaar heeft Ineke van der Klaauw – Klein Breteler (72) klachten. Het begon met vermoeidheid, maagkrampen, concentratieproblemen en slecht slapen. Een zoektocht in het medische circuit leverde niets op. Een kennis adviseerde haar de stekker uit het elektrisch verstelbare bed te trekken. Dat hielp. ‘Vanaf dag 1 sliep ik weer als een roos.’ De andere klachten bleven. Na een verhuizing kreeg ze bovendien last van druk in haar hoofd als ze had gestreken. Daarna kwam ze van het een in het ander terecht: nachtelijk transpireren, huilbuien, overal pijn, depressief. ‘Het was een glijbaan, totale ontregeling’. Pas toen haar zoon met de term EHS kwam aanzetten viel het muntje. De computer werd verbannen naar een kamertje apart en alle overbodige elektrische apparaten gingen de deur uit. De muren werden afgeplakt met folie, en later overgeschilderd met stralingswerende verf. Een paar jaar later besloten Ineke en haar man bovendien het hele elektriciteitsnet in en om het huis te laten saneren. Dit omdat Inekes klachten ook met ‘vuile stroom’ zouden kunnen samenhangen.

Het hielp redelijk, maar nooit was Ineke klachtenvrij. Volgens haar hangt dit samen met de opkomst van de mobiele telefonie. ‘Straling veroorzaakt trillingen, maar dat doen je hersenen ook. Als die twee met elkaar botsen krijg je klachten. Dat zie ik ook. Elke keer als er iets nieuws op de markt komt krijg ik last.’ Zo gingen providers twee jaar geleden over op 4G. Prompt werd Ineke overdreven gevoelig voor geuren. De rietstoelen gingen het huis uit, de gelakte vloer werd met plastic afgedekt, en haar man kon geen aftershave of shampoo meer gebruiken. ‘Hij werd er gek van. We hadden al twee keer van alles in huis aangepast, en nu kwam er WEER wat nieuws bij.’ Haar geurgevoeligheid is intussen een stuk minder en het plastic is weer van de vloer. Er hangt nog wel stralingswerende vitrage voor het raam. Onlangs vierden Ineke en haar man hun vijftigjarige huwelijksfeest.

Wat zegt onderzoek hierover?
Er wordt veel onderzoek gedaan naar EHS. Helaas is dat lang niet allemaal van goede kwaliteit. Dit vertroebelt de discussie. Voor- en tegenstanders claimen allebei het gelijk aan hun kant te hebben. Zo acht de Gezondheidsraad – een onafhankelijk wetenschappelijk adviesorgaan voor regering en parlement – het onwaarschijnlijk dat blootstelling aan elektrosmog de oorzaak is van de gezondheidsproblemen waar sommige mensen mee tobben. Wetenschappelijk onderzoek heeft daar in elk geval tot nu toe geen overtuigend bewijs voor geleverd. Het enige wat van belang lijkt, is de mate waarin mensen zelf geloven aan een EMV te zijn blootgesteld, stelt de raad.

Ook het Kennisplatform EMV lijkt het, gezien de wetenschappelijke resultaten tot nu toe, onwaarschijnlijk dat blootstelling aan EMV’s tot klachten leidt. Aan de andere kant ‘valt niet uit te sluiten dat er een (kleine) groep mensen is die EMV wel kan vaststellen of daar gezondheidseffecten van ervaart’ (Kennisplatform EMV, 2012). Deze mensen kunnen onopgemerkt blijven doordat ze misschien te ziek zijn om aan onderzoek mee te werken. Of ze durven niet mee te doen omdat ze bang zijn dat hun klachten daardoor verergeren. Ook kan het zijn dat gezondheidsproblemen zich pas later voordoen, als het onderzoek al is afgelopen. Alles bij elkaar houdt het Kennisplatform EMV dus een slag om de arm.

Dat is natuurlijk koren op de molen van belangengroepen zoals de Stichting EHS en StopUMTS. Volgens hen schort er inderdaad nogal wat aan het wetenschappelijke onderzoek dat tot nu toe is uitgevoerd. En is het ‘zonneklaar’ dat EMV’s de klachten kunnen veroorzaken. Er zijn volgens deze patiëntenverenigingen genoeg ervaringsverhalen die dit bevestigen.

Wat kun je er tegen doen?
Tob je met je gezondheid en denk je dat je klachten door EMV’s worden veroorzaakt, dan adviseert de Stichting EHS om een tijdje naar een ‘elektrisch schone’ omgeving te verkassen. Verdwijnen je klachten als sneeuw voor de zon, en keren ze weer terug zodra je thuis bent, dan is volgens de Stichting EHS duidelijk dat je gezondheidsproblemen door EMV’s worden veroorzaakt. En dan is het zaak maatregelen te nemen, zoals minder internetten, spaarlampen vervangen, snoeren afschermen, en elektrische apparaten uitzetten in plaats van ze op stand-by te laten staan. Daarnaast zijn er middelen op de markt die claimen dat ze je beschermen tegen elektromagnetische straling, zoals koolstofverf of beschermende klamboes met daarin metaalweefsel.

Maar kun je wel concluderen dat EMV’s de oorzaak zijn van je klachten als je in een elektrisch schone omgeving geen last had en thuis wel? Mogelijk zijn je gezondheidsproblemen het gevolg van andere zaken die alleen thuis spelen. Denk aan relatieproblemen, weer aan het werk moeten of het simpelweg opzien tegen het leven thuis omdat je denkt dat je klachten weer terug zullen keren. Daartegen helpen klamboes of koolstofverf niet. Critici zoals de Stichting Skepsis vegen dan ook de vloer aan met zulke ‘oplossingen’. Ze onderkennen wel dat mensen zich echt ziek kunnen voelen, maar vinden de remedies die patiëntenwebsites voorstellen kwakzalverij. Zij gaan ervan uit dat EHS ‘tussen de oren’ zit. Daarom zien zij meer heil in cognitieve gedragstherapie. Daarbij leren mensen die hun klachten toeschrijven aan EHS om de gedachten die een rol spelen bij het ontstaan van klachten aan te pakken.

Wat adviseert de overheid?
De Nederlandse regering stelt ‘dat de literatuur geen aanleiding geeft om te veronderstellen dat er gezondheidseffecten zouden zijn’ (Kennisplatform EMV, 2012). Daarmee schaart de regering zich achter de Gezondheidsraad. Die is na bestudering van het beschikbare wetenschappelijke onderzoek tot de conclusie gekomen dat de gezondheidsklachten die sommigen met EMV’s in verband brengen waarschijnlijk niet door EMV’s worden veroorzaakt.

Maar de Gezondheidsraad hinkt op twee gedachten. Zolang degelijk wetenschappelijk onderzoek ontbreekt, valt namelijk ook weer niet helemaal uit te sluiten dat een kleine groep last heeft van EMV’s. Daarom adviseert de Gezondheidsraad om toch maar het zekere voor het onzekere te nemen. En om apparatuur die je niet gebruikt uit te zetten. Baat het niet, dan schaadt het niet.

Geschreven door:
Iris Dijkstra

Categorie
Nieuws Wetenschappelijk onderzoek

Delen:

Populair artikel: