24 mei 2016

De valkuil van perfectionisme. En hoe je er weer uit komt

Type Een, de Hervormer, Perfectionist. Foto Maarten van Engelen

Voor een goede therapeutische relatie is het belangrijk dat je als therapeut een open en empathische houding hebt tegenover je cliënten. Inzicht in je eigen (problematische) reacties en overtuigingen is daarbij cruciaal en vergroot jouw professionaliteit. Het Enneagram kan een handig instrument zijn om deze (problematische) reacties en overtuigingen bij jezelf op te sporen en te gebruiken tijdens de behandeling.

Het Enneagram bestaat uit negen persoonlijkheidstypen die onderling weer verdeeld zijn in drie categorieën; de doeners (Een, Acht en Negen), de voelers (Twee, Drie en Vier) en de denkers (Vijf, Zes en Zeven). Wil je weten wat jouw persoonlijkheidsstijl is? Doe dan hier een test. Elke keer bespreken we een van de persoonlijkheidstypen van het Enneagram en de valkuilen die je kan tegenkomen in contact met cliënten. In dit artikel bespreken we type Een.

Enneagram van persoonlijkheidstypen. Infographic Con Amore. Foto's 1, 2, 6, 8 Maarten van Engelen

De Een wordt ook wel omschreven als de Hervormer, de Perfectionist, de Moralist of de Leraar. Enen zijn principieel, doelgericht, rationeel en idealistisch. Enen hebben (onbewust) het gevoel dat ze op een missie zijn om de wereld te verbeteren. Ze houden van praktische actie en willen graag nuttig zijn. Ze vervelen zich zelden. Enen hechten veel waarde aan integriteit en eerlijkheid en streven hoge normen na. Ze zijn zich bewust van de gebreken in zichzelf, anderen en situaties. En dat willen ze dan graag verbeteren. Enen streven er oprecht naar ‘goed’ te zijn en denken veel na over de consequenties van hun handelen. Hierdoor hebben ze zichzelf overtuigd dat het ‘denkers’ zijn, maar eigenlijk zijn het ‘doeners’ die overtuigingen en principes gebruiken om zichzelf te beheersen en hun handelen sturen. Ze laten zich niet meeslepen door hun impulsen waardoor ze geremd en gereserveerd over kunnen komen.

De kindertijd
Enen hadden als kind het gevoel dat ze niet op hun vader of een andere ouderlijke figuur konden rekenen. Om toch een gevoel van autonomie te verwerven en grenzen aan te brengen creëerden ze een intern moraal kompas en regels. Ze hielden zich strikt aan de regels zodat niemand ze kon betrappen op fouten of misstappen. Gebeurde dat toch, dan voelden ze zich extreem schuldig, zelfs over kleine vergrijpen die makkelijk te vergeven zijn zoals twee stukjes taart pakken of voor de beurt praten. Hierdoor zien Enen zichzelf al heel jong als goed en verantwoordelijk en anderen als lui en slordig, of in ieder geval minder goed dan zijzelf zijn. Deze zelfrechtvaardiging vormt de basis voor de identiteit van de Een en voedt de basisangst van de Een, namelijk corrupt, slecht en tekortschietend te zijn.

Belemmeringen in de therapeutische relatie
Als Enen niet werken aan hun angst niet goed genoeg te zijn, kan dit leiden tot overmatig perfectionisme en een constante druk om hun emoties en impulsen in bedwang te houden. Ze hebben het gevoel dat de last van de hele wereld op hun schouders ligt en zijn gefixeerd op het organiseren en beheersen van hun omgeving. Dit leidt tot spanningen, opgekropte frustratie en verbittering.

In de therapeutische relatie kan dit tot uitdrukking komen door:

  • Een te kritische en veroordelende houding ten opzichte van de cliënt

(zie oefening 1 hieronder)

  • Te erg vasthouden aan eigen gewoonten en methoden en niet door hebben dat dit misschien niet zo geschikt is voor de cliënt.

(zie oefening 2 hieronder)

  • Een te gespannen en emotioneel geremde houding waardoor de relatie met de cliënt afstandelijk blijft, er is geen echt contact.

(zie oefening 3 hieronder)

  • Teveel nadruk leggen op wat er niet goed gaat in de behandeling en te hoge eisen stellen aan de cliënt wat demotiverend werkt

(zie oefening 4 hieronder)

De weg naar zelfverwezenlijking
Zelf-verwezenlijkte Enen worden niet meer beheerst door hun basisangst niet goed genoeg te zijn. Ze (h)erkennen hun beperkingen en accepteren de imperfecties in zichzelf en anderen. Ze zijn wijs, scherpzinnig, accepterend, eerlijk en nobel. Ze geloven dat ze niet overal objectief op hoeven te reageren en reageren vanuit emotie. Ze zijn ethisch, gedisciplineerd en stellen realistische doelen.

De weg naar zelfverwezenlijking gaat niet vanzelf. Er is moed voor nodig om de confrontatie met jezelf aan te gaan en overtuigingen los te laten waar je al je hele leven in gelooft. Maar oefening baart kunst zeggen ze. Voor Enen kunnen de onderstaande oefeningen nuttig zijn op de weg naar zelfverwezenlijking.

Oefening 1. Herken en minimaliseer de interne criticus
Probeer de kritische stem die alles en iedereen beoordeeld, inclusief jezelf en jouw cliënt, te gaan herkennen. Schrijf alle oordelen die je de afgelopen drie uur over mensen had op. Schrijf daarna alle oordelen op die je de afgelopen drie uur over jezelf had. Zit er een rode draad in? Welke normen spreken er uit de oordelen? Hoe bewuster je bent van deze innerlijke kritische stem, hoe beter je hem kan gebruiken of juist negeren tijdens de behandeling.

Oefening 2. Leer ruimer denken
Niet iedereen denkt en doet hetzelfde als jij. Probeer hier mee te oefenen door een tegengesteld standpunt in te nemen en dit zo goed mogelijk te beargumenteren. Als je er bijvoorbeeld een hekel hebt aan reality-tv bedenk dan argumenten waarom reality-tv juist een toevoeging is voor het televisieaanbod. Doe dit ook met onderwerpen zoals religie, seksualiteit en spiritualiteit. Hoe meer je hiermee oefent hoe makkelijker het wordt om bepaalde gewoonten en methoden van de ander (de cliënt) te begrijpen.

Oefening 3. Leer ontspannen en spelen
Ontspanning en plezier hoeven niet verdiend te worden, je hebt daar recht op. Je bent niet voor alles verantwoordelijk en hoeft niet altijd te werken. Plan elke week een moment voor jezelf in en doe elke week iets spontaans. Probeer ook wat spontaner te zijn tijdens het werk met je cliënt en kijk hoe hij/zij reageert. Wat doet dat met jou? Welk gevoel roept het op? En ga oefenen met het uiten van frustratie en boosheid. Veel Enen hebben last van een stijve nek en schouders omdat ze hun frustratie en boosheid onderdrukken.

Oefening 4. Focus op de dingen die goed gaan
Schrijf elke dag twee positieve dingen op die je hebt gezien in anderen en bij jezelf. Als je merkt dat je ergens bent en meteen ziet wat er fout is of verbeterd kan worden, benoem dan wat er juist goed is. Doe dit ook bij je cliënten.

Lees hier meer over de andere typen van het Enneagram

Bronnen
De wijsheid van het Enneagram door Don Richard Riso & Russ Hudson
From Fixation to Freedom – The Enneagram of Liberations door Eli Jaxon-Bear
The Everything Enneagram Book door John Waters & Ronna Phifer-Ritchie

Test
Test hier welk type jij bent!

Geschreven door:
Annelies Kietselaer

Categorie
Enneagram Thema onderwerpen

Delen:

Populair artikel: