12 juli 2016

De valkuil van presteren. En hoe je er weer uitkomt

Voor een goede therapeutische relatie is het belangrijk dat je als therapeut een open en empathische houding hebt tegenover je cliënten. Inzicht in je eigen (problematische) reacties en overtuigingen is daarbij cruciaal en vergroot jouw professionaliteit. Het Enneagram kan een handig instrument zijn om deze (problematische) reacties en overtuigingen bij jezelf op te sporen en te gebruiken tijdens de behandeling.

Het Enneagram bestaat uit negen persoonlijkheidstypen die onderling weer verdeeld zijn in drie categorieën; de doeners (Een, Acht en Negen), de voelers (Twee, Drie en Vier) en de denkers (Vijf, Zes en Zeven). Wil je weten wat jouw persoonlijkheidsstijl is? Doe dan hier een test. Elke keer bespreken we een van de persoonlijkheidstypen van het Enneagram en de valkuilen die je kan tegenkomen in contact met cliënten. In dit artikel bespreken we type Drie.

Enneagram van persoonlijkheidstypen. Infographic Con Amore. Foto's 1, 2, 6, 8 Maarten van Engelen

De Drie wordt ook wel omschreven als de Presteerder, de Bereiker en de Statuszoeker. Drieën zijn energiek, ambitieus, doelgericht en zelfverzekerd. Ze streven naar succes in wat voor vorm dan ook. Ze doen dit niet voor geld of macht, maar om het gevoel te hebben iets bereikt te hebben in het leven. Ze moedigen anderen ook graag aan om het beste uit zichzelf te halen. Drieën zijn van de actie en presteren en geloven dat emoties hun doelen en succes in de weg zitten. Ze willen graag de beste zijn en krijgen energie van complimenten en waardering. Ze identificeren zich sterk met wat ze doen, waardoor het soms kan lijken alsof ze hun werk zijn.

De Kindertijd
Drieën hebben als kind het gevoel gehad dat ze niet werden gewaardeerd om wie ze waren maar om wat ze deden. Ze voelden haarfijn aan wat er van ze verwacht werd en gedroegen zich ook op de manier waarvan ze wisten dat ze daarvoor geprezen werden. Het werd niet toegestaan de eigen unieke kwaliteiten te ontwikkelen. Ze leerden dat ze goedkeuring en liefde kregen door datgeen te bereiken waar de familie het meeste waarde aan hechtten. Net als bij de andere typen van het Enneagram konden ze niet zichzelf zijn. Het verschil met de andere typen is dat Drieën daar ook naar leven. Op school identificeerden ze zich met de populaire kinderen en kopieerden hun gedrag. Het verkrijgen van bewondering en waardering om een gevoel van eigenwaarde te creëren, vormt de basis van de identiteit van de Drie en voedt de basisangst, namelijk waardeloos en minderwaardig te zijn.

Belemmeringen in de therapeutische relatie
Als Drieën niet werken aan hun angst waardeloos en minderwaardig te zijn, kan dit leiden tot concurrentiedrang, werkverslaving, prestatiedrang en narcistische trekken. Ze hebben hun eigenwaarde volledig gekoppeld aan succes en maken zich overmatig zorgen over wat anderen van ze vinden. Ze hebben steeds meer waardering en adoratie nodig om zich goed te voelen. Ze zijn zo gefocust op wat anderen van hen verwachten, dat ze niet zo goed meer weten wat ze zelf graag willen.

In de therapeutische relatie kan dit tot uiting komen door:

  • teveel bezig te zijn met efficiëntie, doelen en resultaten waardoor je de behoeften van de cliënt uit het oog verliest
    (zie hieronder oefening 1)
  • jezelf continu presenteren als de beste therapeut waardoor je arrogant over komt en de cliënt afschrikt
    (zie hieronder oefening 2)
  • te weinig in contact staan met je ware Zelf en je emoties waardoor de therapeutische relatie voor de cliënt niet ‘echt’ aanvoelt
    (zie hieronder oefening 3)

De weg naar zelfverwezenlijking
Zelf-verwezenlijkte Drieën hebben de waardering en bewondering van anderen niet nodig om zichzelf waardevol te voelen. Ze aanvaarden zichzelf zonder dat ze daarvoor prestaties hoeven te leveren. Hierdoor kunnen ze doen wat ze zelf graag willen. Met hun energie en zelfverzekerdheid inspireren ze anderen het beste uit zichzelf te halen. Ze zijn eerlijk, authentiek en hartelijk.

De weg naar zelfverwezenlijking gaat niet vanzelf. Er is moed voor nodig om de confrontatie met jezelf aan te gaan en overtuigingen los te laten waar je al je hele leven in gelooft. Maar oefening baart kunst zeggen ze. Voor Drieën kunnen de onderstaande oefeningen nuttig zijn op de weg naar zelfverwezenlijking.

Oefening 1. Wat betekent succes voor jou?
Ga onderzoeken wat succes voor jou betekent en wat het voor jouw ouders betekent. Zie je een verschil of probeer je onbewust nog steeds te voldoen aan wat je ouders als succes zien? Wat betekent succes voor jouw vrienden? Voor collega therapeuten? Vraag aan je cliënt wanneer voor hem/haar de behandeling een succes is en pas de behandeldoelen daarop aan.

Oefening 2. De beste zijn
Op welke gebieden in je leven voel je geen drang om de beste te zijn? En op welke gebieden juist wel? Schrijf dit op en leg de lijstjes naast elkaar. Lees ze door en observeer welke gevoelens elk lijstje losmaakt. Is er verschil? Voel je je meer of minder gespannen? Kalm of bang? Waardevol of waardeloos? Hoe sterk is bij jou de drang om jezelf ‘te moeten’ bewijzen? Schep je vaak op? Promotoot je jezelf te pas en te onpas? Ben je meer bezig met netwerken dan met behandelen?

Onderzoek waarom je op bepaalde gebieden de drang hebt om de beste te zijn en probeer dit te vertalen naar de behandelkamer. Waarom wil je indruk maken op de cliënt? De cliënt heeft al voor jou gekozen, waarom ‘moet’ je jezelf nog steeds bewijzen?

Oefening 3. Zelfbeeld
Het aanpassen aan anderen om een aantrekkelijk beeld van jezelf neer te zetten, kan ertoe leiden dat je op anderen overkomt als geforceerd enthousiast en niet ‘echt’. Je uit niet wat je werkelijk denkt en voelt maar wat je denkt dat de ander acceptabel vindt. Onderzoek hoe je jezelf presenteert bij je familie, bij vrienden, in de winkel, bij je cliënten. Is dit iedere keer anders? In welke situaties gedraag je je nog naar de verwachtingen van anderen? Hoe zou je je gedragen als je de verwachtingen van anderen buiten beschouwing laat?

Lees hier meer over de andere typen van het Enneagram

Bronnen
De wijsheid van het Enneagram door Don Richard Riso & Russ Hudson
From Fixation to Freedom – The Enneagram of Liberations door Eli Jaxon-Bear
The Everything Enneagram Book door John Waters & Ronna Phifer-Ritchie

Test
Test hier welk type jij bent!

Geschreven door:
Annelies Kietselaer

Categorie
Enneagram Thema onderwerpen

Delen:

Populair artikel: