4 oktober 2016

De valkuil van harmonie. En hoe je er weer uitkomt

Voor een goede therapeutische relatie is het belangrijk dat je als therapeut een open en empathische houding hebt tegenover je cliënten. Inzicht in je eigen (problematische) reacties en overtuigingen is daarbij cruciaal en vergroot jouw professionaliteit. Het Enneagram kan een handig instrument zijn om deze (problematische) reacties en overtuigingen bij jezelf op te sporen en te gebruiken tijdens de behandeling.

Het Enneagram bestaat uit negen persoonlijkheidstypen die onderling weer verdeeld zijn in drie categorieën; de doeners (Een, Acht en Negen), de voelers (Twee, Drie en Vier) en de denkers (Vijf, Zes en Zeven). Wil je weten wat jouw persoonlijkheidsstijl is? Doe dan hier een test. Elke keer bespreken we een van de persoonlijkheidstypen van het Enneagram en de valkuilen die je kan tegenkomen in contact met cliënten. In dit artikel bespreken we type Negen.

 

Enneagram van persoonlijkheidstypen. Infographic Con Amore. Foto's 1, 2, 6, 8 Maarten van Engelen

De Negen wordt ook wel omschreven als de Vredestichter, de Verzoener of de Bemiddelaar. Negens zijn accepterend, vertrouwend, stabiel en steunend. Ze zijn erop gericht vrede en harmonie te creëren voor zichzelf en voor anderen. Ze verlangen ernaar zichzelf harmonieus met anderen en de kosmos te verbinden. Negens willen graag dat alles blijft zoals het is en vermijden conflicten. Ze zijn sympathiek, makkelijk in de omgang en gaan meestal met de stroom mee. Negens hebben een diepgeworteld vertrouwen dat alles goed komt. Ze zijn goed in zien van meerdere gezichtspunten en in het sluiten van compromissen. Maar ze zijn ook geneigd om zichzelf weg te cijferen en te isoleren van gebeurtenissen die hun gemoedstoestand bedreigen, waardoor ze soms wat lui en onverschillig kunnen overkomen.

De Kindertijd
Negens leerden als kinderen hun behoeften te onderdrukken om de harmonie in het gezin te bewaren. Ze groeiden op met het idee dat het niet toegestaan was eigen behoeften te hebben, voor jezelf op te komen of boos te zijn. Ze hielden zich liever op de achtergrond en konden ook niet zo goed voor zichzelf opkomen. Het kwam ook niet in ze op zich af te vragen wat ze zelf graag zouden willen. Boosheid en een eigen wil werden onderdrukt. Het gevolg hiervan is dat ze in hun latere leven niet meer bewust zijn van hun boosheid en niet goed weten wat ze zelf willen. Ze gaan mee met het leven van anderen. Deze focus op harmonie en het bewaren van de innerlijke rust vormt de basis voor de identiteit en voedt de basisangst van de Negen namelijk de verbinding te verliezen met anderen.

Belemmeringen in de therapeutische relatie
Als Negens niet werken aan hun angst de verbinding te verliezen met anderen als ze voor zichzelf opkomen, gaan ze zich steeds meer aanpassen en wegcijferen om zo conflicten te vermijden. Dit kan leiden tot onverschilligheid, luiheid en een passief-agressieve houding.

In de therapeutische relatie kan dit tot uiting komen door:

  • ‘Ja’ zeggen terwijl je ‘nee’ bedoelt
    (zie oefening 1 hieronder)
  • Besluiteloosheid over de stappen die genomen moeten worden in de behandeling
    (zie oefening 2 hieronder)
  • Negeren van problemen in de behandeling en door blijven gaan op de automatische piloot
    (zie oefening 3 hieronder)

De weg naar zelfverwezenlijking
Zelf-verwezenlijkte Negens worden niet meer beheerst door de gedachten de verbinding met anderen te verliezen als ze voor zichzelf en hun behoeften uitkomen. Verder zien ze in dat hun participatie en bijdrage in de wereld er wel degelijk toe doet. Ze zijn dynamisch en aanwezig. Met hun geduldige aanpak helpen ze bij conflicten en kalmeren ze mensen.

De weg naar zelfverwezenlijking gaat niet vanzelf. Er is moed voor nodig om de confrontatie met jezelf aan te gaan en overtuigingen los te laten waar je al je hele leven in gelooft. Maar oefening baart kunst zeggen ze. Voor Negens kunnen de onderstaande oefeningen nuttig zijn op de weg naar zelfverwezenlijking.

Oefening 1. Leer ‘nee’ zeggen
Boosheid is geen slechte emotie. Het geeft aan dat er geen rekening gehouden wordt met jou en dat er iets gaande is waar jij je niet prettig bij voelt. Je hoeft het niet overal mee eens te zijn of met anderen mee te gaan. Ga eens na in hoeverre je de afgelopen week mee bent gegaan in de plannen van anderen? Hoe voelde je daaronder? Wat deed het met je eigengevoel? Hoe zou je je voelen als je ‘nee’ had gezegd? Ga oefenen met ‘nee’ zeggen en trek vaker je eigen plan.

Oefening 2. Daadkracht
Probeer er achter te komen waarom je dingen uitstelt. Maak een lijstje met dingen die je al enige tijd uitstelt. Ga na waarom je geen actie hebt ondernomen. Heb je er misschien oud zeer uit het verleden aan verbonden die je met het uitstellen ervan dus vermijdt? Waarom stel je bepaalde stappen uit in de behandeling?

Oefening 3. De automatische piloot
Wordt er bewust van wanneer je gevoelens blokkeert of uitschakelt en probeer na te gaan wat hier aan vooraf gaat. Kwam er een dreiging uit de omgeving of was het iets in jezelf waardoor je dichtklapte? Schrijf alle signalen op die er aan vooraf gaan zodat je minder snel overgaat op de automatische piloot.

Lees hier meer over de andere typen van het Enneagram

Bronnen
De wijsheid van het Enneagram door Don Richard Riso & Russ Hudson
From Fixation to Freedom – The Enneagram of Liberations door Eli Jaxon-Bear
The Everything Enneagram Book door John Waters & Ronna Phifer-Ritchie

Test
Test hier welk type jij bent!

Geschreven door:
Annelies Kietselaer

Categorie
Enneagram Thema onderwerpen

Delen:

Populair artikel: