12 september 2017

Wel of niet stoppen met de pil?

Hormonale anticonceptie is betrouwbaar en verlicht vaak hevige menstruatieklachten. Alleen lijkt de lijst met mogelijke vervelende bijwerkingen steeds uitgebreider te worden. Moeten vrouwen zich zorgen maken? En hoe zit het met betrouwbare alternatieve methodes om zwangerschap, intense baarmoederkramp en ernstig bloedverlies te voorkomen?

Lees hier alle artikelen over anticonceptie

‘77 vrouwen overleden na gebruik van de pil’. ‘Mirena-spiraal veroorzaakt stress’. ‘Anticonceptiepil maakt jaloerser’. Alarmerende berichten over nare bijwerkingen van hormonale anticonceptie verschijnen de afgelopen jaren veelvuldig in het nieuws.

Psychische bijwerkingen
Naast een licht verhoogde kans op onder andere trombose en borstkanker kunnen hormonale anticonceptiemethodes als de pil en nuvaring leiden tot depressie en/of een bekoeld libido. Dat staat al op bijsluiters vermeld. Maar andere onderzoeken – uitgevoerd tussen 2008 en 2017 – laten meer psychische bijwerkingen zien.

Zo ontdekten Engelse wetenschappers in 2008 dat hormonen uit anticonceptie mogelijk de partnerkeuze beïnvloeden. Het natuurlijk vermogen van vrouwen om mannen met andere genen te selecteren aan de hand van geur wordt wellicht verstoord.

Ook kan het gebruik leiden tot meer jaloezie en blijken mannen hun vrouwelijke partner aantrekkelijker te vinden wanneer ze een natuurlijke cyclus hebben, concludeerde evolutionair psycholoog Kelly Cobey in 2015.

Uit recent Zweeds onderzoek komt naar voren dat de pil mogelijk een negatieve invloed heeft op het algemeen welbevinden, zoals stemming, zelfcontrole en energieniveau. En onlangs nog legden wetenschappers van het Erasmus MC een link tussen de hormoonspiraal en een verhoogd stressniveau.

Verkeerde conclusies
Toch hoeven vrouwen zich volgens Kitty Kapiteijn, gynaecoloog bij RdGG Delft, geen zorgen te maken. “Mijn angst is dat vrouwen verkeerde conclusies trekken uit onderzoeken die in de media verschijnen”, zegt ze. “Pas als er meerdere, kwalitatieve studies naast elkaar zijn gelegd kun je er iets over zeggen. We hebben het in Nederland goed geregeld met anticonceptie, dat zie je terug aan ons lage abortuscijfer. Een ongewenste zwangerschap heeft een nog veel groter effect op de psyche.”

Wetenschappelijk gezien zijn er op lange termijn geen negatieve effecten zichtbaar wanneer de cyclus wordt stilgelegd. Volgens Kapiteijn zijn vrouwen ook snel weer vruchtbaar wanneer ze stoppen met de pil. Ze benadrukt wel het belang van meer onderzoek. “Momenteel bekijken gynaecologen en huisartsen alle recente onderzoeken op het gebied van anticonceptie en mogelijke bijwerkingen, omdat de NHG-standaarden (wetenschappelijke richtlijnen voor huisartsen en specialisten) over anticonceptiemethoden wordt herzien.”

De NHG-standaarden helpt risicovolle gevallen eruit te pikken. Heeft iemand bijvoorbeeld een verhoogde kans op trombose, borstkanker of depressie? Dan schrijven artsen liever geen pil voor, maar plaatsen een koperspiraal.

Lichamelijke risico’s
Bij een ‘gewone’ pil als Microgynon 30 krijgt 3 tot 4 van de 10.000 vrouwen trombose, bij een pil met het geslachtshormoon cyproteron (bijvoorbeeld Diane35) 6 tot 7 van de 10.000 vrouwen. Volgens cijfers van bijwerkingencentrum Lareb zijn er de afgelopen 25 jaar vermoedelijk 77 Nederlandse vrouwen overleden aan bijwerkingen van de Diane35-pil, Marvelon en Yasmin. Een licht verhoogd risico op borstkanker is er ook. Bij een vrouw van 25 jaar oud is dat normaliter 0,02 procent, wanneer ze de pil gebruikt 0,025 procent.

Pilgebruik verkleint ook een risico: de kans op baarmoederslijmvlies- of eierstokkanker vermindert iets. Het voorkomen van een eisprong lijkt beschermend te werken. Ook ondervindt lang niet iedere vrouw psychische klachten. Volgens psycholoog Estrella Montoya krijgt één tot tien procent van de vrouwen last van depressieve stemming of stemmingsveranderingen, en tot één op de honderd gebruiksters een verminderde seksdrive. Dit zegt ze in een interview met de NRC. Montoya onderzoekt de invloed van de pil op emoties en gedrag, aan de Universiteit Utrecht.

Wanneer vrouwen wèl klachten ervaren zijn die in sommige gevallen niet gering. “Als ik in een drukke supermarkt liep had ik het gevoel mensen te willen neerschieten met een machinegeweer, zo agressief werd ik van de pil. Ik kon niemand om me heen verdragen. Eigenlijk was ik hartstikke depressief”, vertelt Titia Csanky (48).

Inge van Schipstal (30) kwam binnen een maand acht kilo aan en was buitenproportioneel emotioneel. “Ik moest al huilen als er een vogel op vloog.” De pil vlakte Annelies van Dam (34) juist emotioneel af. “Toen ik ermee stopte ging er een wereld vol intensere emoties voor me open en kwam mijn libido weer terug. Het voelde als vrijgekomen levensenergie. Alles stroomde.”

Een gedegen natuurlijke anticonceptiemethode
“Vrouwen voelen zich zachter, sensueler en authentieker. Nagels groeien harder, haar glanst en de huid is weer gaaf. Sommige mannen zeggen: geen hormonen meer voor mijn partner: ik krijg er een andere vrouw voor terug”, zegt Nienkelet Smeenk, consulent bij Sensiplan; een natuurlijke geboorteregelingsmethode ontwikkeld door Duitse wetenschappers.

Vrouwen analyseren hun baarmoederslijm en lichaamstemperatuur, en houden zo hun vruchtbare dagen in de gaten. De lichaamstemperatuur van een vrouw stijgt namelijk vlak na de eisprong. En hoe transparanter en elastischer het slijm, des te vruchtbaarder de vrouw. Zaadcellen zwemmen zo gemakkelijk door de substantie.

Om de methodiek onder de knie te krijgen volg je een cursus. Anders dan bij natuurlijke anticonceptiemethodes als de kalender- of temperatuurmethode is Sensiplan volgens prospectief wetenschappelijk onderzoek in de praktijk net zo betrouwbaar als de pil, ook bij vrouwen met een onregelmatige cyclus.

Sensiplan is een stichting: consulenten geven cursussen op vrijwillige basis. Ze hopen dat de methode bij het herzien van de NHG-standaard wordt opgenomen. “Als het niet nodig is, kun je beter niet aanmodderen met je hormoonhuishouding. Artsen weten ook niet wat er allemaal precies beïnvloed wordt: de wetenschap is gewoon nog niet zo ver”, denkt consulent Machiel Barenbrug.

Doorslikken
Maar waarom schrijven artsen überhaupt de pil voor als er ook betrouwbare hormoonvrije anticonceptiemethodes zijn? Bij het herzien van de NHG-standaarden bekijken ze momenteel alternatieve methodes. Wellicht krijgt Sensiplan straks een plekje op de lijst. Tot nu toe zijn het pessarium, condooms (de zogeheten barrièremethoden) en de koperspiraal opgenomen in de NHG-standaarden. Maar barrièremethoden zijn wel minder solide dan de pil en hormoonspiraal. En – anders dan bij de koperspiraal en barrièremethoden – brengen ze de cyclus in een rustfase, waardoor menstruatieklachten minder kans krijgen.

Voor vrouwen met ernstige klachten kan dit volgens Kapiteijn een uitkomst zijn. Maar ook voor dames die hun menstruatie om praktische redenen willen overslaan. “Tijdens je examen of vakantie bijvoorbeeld kun je de pil gewoon doorslikken.”

“Het gemak waarmee hormonale conceptie aangeboden wordt frustreert me. Je hoeft geen hormonen te slikken om je menstruatieklachten te verminderen”, zegt haptotherapeut en vrouwencoach Annemarie Reilingh. Ze gelooft dat menstruatieklachten een teken zijn dat er iets niet gesmeerd verloopt in het hormonale systeem.

Pak het probleem aan bij de bron
“Je cyclus is een van je belangrijkste gezondheidsindicatoren. Stress kan bijvoorbeeld van invloed zijn. Als je je cyclus platlegt met hormonen pak je het probleem niet aan bij de bron. Je stimuleert alleen maar een ongezonde levensstijl.”

De bijwerkingen maken het volgens Reilingh nog erger. “Denk maar aan een verlaagd libido. Seksueel genot voedt en ontspant. De vrouwen die ik begeleid hebben veel minder last van menstruatieklachten wanneer zij beter op hun grenzen letten, meer rust nemen rondom hun menstruatie en seksueel actief zijn.”

Peter de Vroed en zijn partner Anke Verhagen, de auteurs van het boek ‘Men-struatie, de grote ontkenning’ beamen dit. Zij ondervroegen 1600 vrouwen over hun cyclus en ontwikkelden een eenvoudige methode om de maandstonden naar enkele dagen terug te brengen.

“Als ik ongesteld ben, werk ik niet. Ik ben toch niet productief. Peter doet de boodschappen en kookt, de kinderen zijn zachtjes. Ik lig de hele dag in bed, dat geeft mijn lijf aan. In plaats van acht dagen vloei ik nog maar 1,5 dag. Samen met vele andere vrouwen die de methode volgen”, vertelt Verhagen.

Onderzoek naar menstruatieklachten
Het Radbouw UMC onderzoekt momenteel de impact van menstruatieklachten op de gehele vrouwelijke bevolking. Al meer 24.000 vrouwen hebben een vragenlijst ingevuld. Hoofdonderzoeker en gynaecoloog Bertho Nieboer raakte geïnspireerd door het onderzoek van De Vroed en Verhagen. Hij wil weten wat ‘normale’ menstruatieklachten zijn, om beter te kunnen diagnosticeren.

“Menstrueren kan grote impact hebben op vrouwen. Ik behandel meisjes die vanwege de klachten van het VWO naar de HAVO gingen tot aan dames die onvruchtbaar zijn geworden door endometriose.” Hormonale anticonceptie kan dan zeker een oplossing zijn, weet Nieboer. “Maar we moeten ook kijken hoe we het onderliggende probleem oplossen in plaats van enkel de symptomen bestrijden.” De methode van De Vroed en Verhagen vindt hij dan ook interessant. “Ik hoor dat vrouwen ermee geholpen worden, maar ik ben een wetenschapper en wil bewijzen zien.” Een onderzoek naar het effect van de methode staat al op de planning.

Over Sensiplan zegt Nieboer: “Biologisch gezien is het libido van de vrouw tijdens de eisprong het hoogst. Juist dan wil ze gemeenschap en dat kan dan niet onbeschermd. Maar als vrouwen een natuurlijke anticonceptiemethode wensen, is dat uiteraard prima.”

“Wat is natuurlijk?”, vraagt Kapiteijn zich af. “Vroeger waren vrouwen continu zwanger of gaven lang borstvoeding en hadden ze daardoor geen menstruatiecyclus, dat was toen natuurlijk. Maar voelt iemand zich niet goed bij hormonale anticonceptie? Dan kijken we naar andere opties. De methode moet aansluiten bij wensen, verwachtingen en medische voorgeschiedenis van de patiënt.”

Csanky, Van Schipstal en Van Dam willen in elk geval geen artificiële hormonen in hun lijf. Ze gebruiken een koperspiraal, de kalendermethode en condooms. Van Schipstal: “Toen ik de pil gebruikte had ik overduidelijk stemmingswisselingen rondom mijn menstruatie en moest dan echt bedenken ‘oh ja ik ben ongesteld’, om het te relativeren. Het klinkt gek, maar ik wilde het bloed erbij zien.”

Geschreven door:
Marijke Van Der Linde

Categorie
Anticonceptie & hormonen Thema onderwerpen

Delen:

Populair artikel: