Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

De kracht van dankbaarheid

16 oktober 2020

Dankbaarheid zorgt voor geluk, veerkracht en goede relaties, toont onderzoek aan. Ook blijkt het een goede remedie tegen depressie. Hoe word je een dankbaar mens? We zetten de belangrijkste onderzoeksuitkomsten en tips uit het boek ‘De kracht van dankbaarheid’ voor je op een rijtje.

Neem je de tijd om te genieten van een schitterende volle maan? Hoezeer waardeer je de kookkunsten van een goede vriend(in)? En sta je stil bij de luxe van een dagelijkse warme douche? Soms verliezen we het positieve uit het oog: de goede dingen in ons leven zijn vanzelfsprekend geworden en we zoeken geluk in zaken die we missen. Alsof we een bril dragen waarmee je alleen de verte kunt zien.

In het boek De kracht van dankbaarheidnodigen psychologen Ernst Bohlmeijer en Monique Hulsbergen je uit om die bril af te zetten en het leven als geschenk te ervaren. Een juweeltje, want naast de overtuigende en helder uitgelegde studies zit het boek vol met oefeningen waarmee je dankbaarheid kunt intrigeren als levenshouding.  

Kijk naar wat je hebt

De laatste jaren wordt er veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar dankbaarheid. Neem de studieresultaten van Philip Watkins - professor in de psychologie- , die het fenomeen al twintig jaar bestudeert. Een van zijn conclusies? Dankbaarheid versterkt de ervaring van het goede in ons leven. Vergelijk het met een vergrootglas die je op een bepaald voorwerp zet: wat je aandacht geeft groeit.

 Richt je je op wat je niet hebt en vergelijk je tuintje met het gras van de buren? Dan ben je vooral bezig met wat je mist. Een zoektocht vanuit een gevoel van tekort voedt negatieve gevoelens. Omgekeerd leidt leven vanuit een gevoel van overvloed tot positieve gevoelens. Vandaar dat mensen met een dankbare levenshouding over het algemeen minder materialistisch en jaloers zijn.

Spullen versus ervaringen

Dankbaarheid gaat over: kijken naar wat je hebt. In die context zijn ervaringen veel krachtiger dan spullen. ‘Aan meer kleding, een groter huis, diplomas en geld wennen we akelig snel. Een dansles of mooie reis doet iets met je gevoelsleven, het verbind je met andere mensen en kan fijne herinneringen opleveren’, leggen de schrijvers in hun boek uit.

Vaak zit het geluk in het dagelijkse dat vlak voor onze neus staat. De schoonheid van een indrukwekkende regenboog. Een lief kaartje van een vriend of iemand die je voor laat gaan bij de kassa. Genieten van eenvoudige, vreugdevolle momenten is gelinkt aan het ervaren van geluk.

‘Jarenlang reisde ik tegen grote kosten door vele landen, zag hoge bergen en oceanen. Het enige wat ik niet zag waren de sprankelende dauwdruppels naast de deur’ - Rabindranath Tagore (schrijver)

De kracht van herinneringen

Hoe meer aandacht je besteedt aan positieve ervaringen, hoe vaker deze zich zullen voordoen, stellen de schrijvers. Je zet jezelf in een positieve, zichzelf versterkende spiraal. Veel fijne momenten opdoen heeft nog een waarde: we onthouden positieve gebeurtenissen beter dan negatieve, ontdekte Watkins ook.

Uit ander onderzoek komt naar voren dat een dankbare levenshouding de kans op een depressie verkleint en eenmaal aanwezige symptomen kan verminderen. Een overvloed aan negatieve herinneringen is namelijk een belangrijke ‘trigger’ voor een sombere stemming. 


Gouden randje

Dankbaarheid kan ook negatieve gebeurtenissen achteraf een ‘gouden randje’ geven. Dankzij je ontslag ga je bijvoorbeeld eindelijk voor jezelf beginnen, iets wat je al heel lang wilde, maar eerder niet durfde. De schrijvers maken hierbij wel een kanttekening: "Kijk er eerst met compassie naar en neem de ruimte om te ervaren wat het met je doet. Misschien baal je ontzettend. Zonder deze ruimte gaan onplezierige gevoelens ondergronds en krijgen ze onbewust toch invloed op ons leven. Het is geen ‘of-of verhaal’, maar een 'en-en verhaal’’, benadrukken ze. 

Dankbaarheid is dus geen plaatsvervanger van onplezierige emoties, die horen nu eenmaal bij het leven. Maar het kan je wel mentale kracht geven, die je ondersteunt gedurende moeilijke periodes. Net zoals een goede lichamelijke conditie je helpt om beter en sneller te herstellen van ziektes en operaties.

‘De kunst, zo lijkt het, is om beide dingen te omarmen - de dankbaarheid en ellende - en ze dan, met een vorm van vertrouwen, te laten vliegen’ - Elizabeth Aquino (schrijver) 

Goede relaties

Dankzij dankbaarheid kunnen we ook onze relaties verdiepen en in stand houden, laat divers onderzoek zien. Deze levenshouding motiveert ons bijvoorbeeld om voor anderen te zorgen, en andersom.

Als iemand heel erg blij is met jouw hulp en dat ook uitspreekt, voel je gewaardeerd, van waarde en gemotiveerd om het vaker te doen. Dankbaarheid helpt ons richten op wat goed is voor ons allen, in plaats van alleen op onszelf. En dat vermindert piekeren, angst en somberheid, gevoelens die kunnen ontstaan als je veel op jezelf gericht bent.  

Het is duidelijk: goed contact met anderen is wezenlijk voor ons welzijn. En daar kunnen we dankbaarheid voor inzetten. Maar hoe ontwikkel je zo’n levenshouding? Hier volgen 4 oefeningen.

Oefening 1: Sta stil bij wat je hebt

Kijk eens om je heen. Laat je ogen rusten op de dingen die je hebt. Stel je voor dat iemand die het minder goed heeft dan jij jouw omgeving ziet. Wat ziet deze persoon dat jij als vanzelfsprekend ervaart?

Sta ook stil bij ervaringen in het hier en nu. Waar geniet je van? Een cappuccino in de zon, een mooie film? Je eigen positieve eigenschappen? Hoe vaker je oefent, hoe meer je positieve dingen je gaat zien.

 

Oefening 2: houd een dankbaarheidsdagboek bij

Een dankbaarheidsdagboek is een goede tool om dankbaarheid te trainen, blijkt uit divers onderzoek. Schrijf zo’n drie, vier keer per week (10-15 min per keer) over de dag en benoem waarvoor je dankbaar bent. 

De Amerikaanse hoogleraar psychologie Robert Emmons, die al vele jaren de werkzaamheid van een dankbaarheidsdagboek onderzoekt, adviseert het volgende:

  • Beschrijf zoveel mogelijk details van de positieve gebeurtenis. Heeft een vriend je bijvoorbeeld geholpen met je tuin, dan kun vertellen hoe hij heeft geluisterd naar wat je wilde, zelf goede ideeën aandroeg en stekkies voor je meebracht. Door specifiek te zijn, onthoud je de gebeurtenis beter en cultiveer je de dankbaarheid.
  • Schrijf over het onverwachte of verrassende: de ervaringen waarover je vertelt op een feestje, die maken vaak de meeste indruk. Wat je niet verwacht kan namelijk extra emoties oproepen en ertoe leiden dat je extra dankbaar bent.

 

Oefening 3: doe regelmatig een bodyscan om je lichaam (extra) te waarderen

We zijn niet gewend om ons lichaam te waarderen. Het feit dat we kunnen lopen, luisteren, tillen, enzovoort vinden we normaal. Pas wanneer ons lichaam ons in de steek laat, bijvoorbeeld door progressieve blindheid, een gebroken been of rugklachten, beseffen we dat gezond zijn een groot goed is.

Ken je de zogeheten bodyscan uit de mindfulnesstrainingen? Die kun je gebruiken om stil te staan bij de verschillende functies van je lichaam. Zo krijg je meer besef van wat je lijf voor je betekent.

  • Ga ontspannen rechtop zitten en adem een paar keer rustig in en uit.
  • Sta eens stil bij de functie van je longen. Kun je dankbaar zijn voor het feit dat je ademt om te kunnen leven en dat het vanzelf gaat?
  • Ga met je aandacht naar je voeten en benen. Druk ze stevig op de grond en laat dan los. Kun je dankbaarheid voelen voor het feit dat ze je voort laten bewegen?
  • Scan zo je hele lichaam af: je romp, je organen, je rug, schouders, hals en nek, armen, huid en hoofd. Kijk bij elk lichaamsdeel of je er dankbaar voor kunt zijn. 
Oefening 4: besef dat alles vergankelijk is

Mensen die levensbedreigende situaties meemaken, zoals kanker of een ongeluk, waarderen het leven vaak veel meer. Het besef dat alles eindig is, kan je extra dankbaar maken en motiveren om meer te genieten van wat er nu is.  

  • Neem gedurende de dag regelmatig even de tijd om met verwondering om je heen te kijken. Kijk naar de dingen alsof je ze voor het eerst ziet.
  • Focus je op alles wat je dierbaar is: je partner, je hond, de geur van koffie of een bos bloemen op tafel. Stel je nu voor dat die dingen er niet meer zijn. Laat dit tot je doordringen.

‘We hebben alleen dit moment. Stralend als een ster in onze hand en smeltend als een sneeuwvlok' - Francis Bacon (filosoof)

Meer weten? In ‘De kracht van dankbaarheid’ gaan de schrijvers ook in op blokkades die dankbaarheid in de weg kunnen staan, het verschil tussen dankbaarheid en het gevoel iemand iets verschuldigd te zijn, dankbaarheid bij kinderen en nog veel meer.  

Over de schrijvers

Ernst is hoogleraar aan de universiteit in Twente en pionier op het gebied van positieve psychologie in Nederland, Monique is GZ-psychotherapeut en runt een trainings- en adviesbureau voor freelancers. Samen schreven ze diverse boeken over ‘hoe je het beste uit jezelf kunt halen’, ook als je te maken hebt met lichamelijke of psychische klachten of lastige omstandigheden. In ‘De kracht van dankbaarheid’ bundelden ze tientallen studies naar de effecten van dankbaarheid en hun eigen ervaringen.

 


 

Dit artikel is geschreven door: 

Marijke van der Linde - journalist, copywriter, eindredacteur en schrijfdocent

Na het afronden van de hbo-studie journalistiek in 2007 startte Marijke als freelance journalist en volgde tegelijkertijd de hbo-opleiding copywriting aan de Hogeschool van Utrecht. Gaandeweg ontwikkelde Marijke zich als copywriter en eindredacteur voor diverse zzp’ers, bedrijven en (zorg)instellingen. Ook gaf ze jarenlang medialessen aan kinderen tussen de 6 en 10 jaar bij Firma Media. Daarnaast is Marijke docent journalistiek en creatief schrijven bij Parnassos, het cultuurcentrum van de universiteit van Utrecht. Marijke schrijft graag scenes, korte verhalen, sprookjes en gedichten en volgt regelmatig creatieve schrijfcursussen aan de Schrijversvakschool in Amsterdam en het Utrechts Centrum voor de Kunsten.

Meer weten? Bezoek haar website: www.tikmachine.nl

 

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief