Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

Fysiek èn mentaal welzijn begint in de darmen

21 juli 2019

 


Fluitend honderd worden, dat wil iedereen. Maar hoe voorkom je chronische en ouderdomsziekten? Een gezonde darmmicrobiotica is van groot belang, zo blijkt op het jaarlijkse congres van medisch vakblad
Voedingsgeneeskunde.

 

De wereld kleurt meer en meer grijs. In 2025 mag de helft van de Nederlanders zich 65-plusser noemen, stelt het RIVM. Volgens onderzoekscijfers van de Verenigde Naties zijn er momenteel meer senioren dan jonge kinderen en die verschuiving neemt alleen maar toe.

“Steeds minder mensen verhongeren, criminaliteit neemt af en medische zorg wordt toegankelijker. We worden daarom ouder. Tegelijkertijd gaat onze levenskwaliteit hard achteruit: het aantal chronisch ziekte mensen stijgt”, vertelt arts en voedingsdeskundige Anna Kruyswijk- van der Heijden tijdens de opening van het congres.


Slechte voeding
Onder andere bijwerkingen van massaal voorgeschreven medicijnen bij chronische ziekte en slechte voeding (arme voedingsbodem, giftige smaakmakers, chemische bestrijdingsmiddelen)beïnvloeden die levenskwaliteit. “Al jarenlang zijn er aanwijzingen dat hoog geïndustrialiseerd voedsel ons ziek maakt. Een recent verschenen onderzoek in The Britisch Medical Journal bevestigt dit gegeven.

In de VS lopen momenteel rechtszaken tegen de producent van het meest gebruikte pesticideglyfosaat, dat ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ is verklaard in recent wetenschappelijk onderzoek. Desondanks mag het gewoon nog gebruikt worden, ook in ons land.

“Dat heeft alles te maken met de macht van de voedingsindustrie en in belangen verstrengelde wetenschappers, die blijven volhouden dat het middel niet schadelijk is. Daarom moeten we onze gezondheid in eigen hand nemen en ons richten op preventie”, zegt Anna.

Volgens haar kunnen we veel leren van de zogeheten Blue Zones, gebieden waar mensen gezond honderd jaar en ouder worden. Onder andere de eilanden Costa Rica, Sardinië en Okinawa behoren tot die zones. De bewoners zijn sociaal betrokken, hebben sterke familiebanden, wandelen dagelijks en eten veel biologische groenten en peulvruchten afkomstig van een rijke bodem.

Uit deze studie van National Geografic blijkt dat maar een heel klein deel van de gezondheid in genen zit en voor een groot deel in leefomstandigheden. Ook met specifieke voeding kun je volgens Anna veel doen.

“In gefermenteerd voedsel zitten veel goede bacteriën die de darmflora in balans houden. En klein fruit als bessen, frambozen en aardbeien is rijk aan antioxidanten die vrije radicalen  in uitlaatgassen, straling en bewerkt voedsel neutraliseren.”

Ook het immuunsysteem activeren met zogenaamde hormetische prikkels noemt de arts als een mogelijke ‘to do’ om fluitend de honderd te halen. “In onze huidige levensstijl met verwarmde huizen, veel eten en zittend werk stagnerenprocessen in het lichaam. We ruimen dan oude cellen niet meer op en maken geen nieuwe meer aan,met alle gevolgen van dien.”

Denk maar aan tumoren, die ontstaan wanneer het immuunsysteem kankercellen niet kan wegwerken. Of Alzheimer, wat op microniveau een samenklontering van schadelijk cellen is. Daarom kan koud douchen, vasten en intensief bewegen gunstig zijn: dat geeft het immuunsysteem een zetje om cellen te vernieuwen. 


Sluimerende ontstekingen
“Maar”, waarschuwt de arts: “Wat nodig is blijft altijd persoonlijk.” Veel mensen hebben door stress en toxische invloeden van buitenaf juist een overwerkt immuunsysteem. Dit kan leiden tot sluimerende ontstekingen in het lichaam, die op den duur chronische ziekten kunnen veroorzaken. Dit komt uit steeds meer wetenschappelijk onderzoek naar voren.”

Bij een sluimerende of laaggradige ontsteking is er geen acuut probleem, zoals een wond of virus, maar is je immuunsysteem wél constant in de weer. Je merkt het niet, maar ondertussen verspreid de ontsteking zich via het bloed naar cellen en beschadigt het weefsel en organen.

2019018 iStock-1091692962
Gezonde darmbacteriën. 

 

Persoonlijk behandelplan
Om terug te komen op de persoonlijke behandeling: iedereen heeft dus iets anders nodig om gezond te blijven, daar is klinisch neuropsycholoog Annemaaike Serlier- Van den Bergh - de tweede spreker vandaag - het mee eens.

Met haar Hersendarmstichting helpt ze jongeren met ontwikkelingsstoornissen als ADHD en autisme door middel van holistische, gepersonaliseerde behandelplannen, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. De behandelplannen slaan bij tachtig procent van de patiënten aan.

Welke vitamines en mineralen komt iemand tekort? Hoeveel beweging en slaap zijn optimaal? Hoe hoog is het stressniveau? De stichting stelt de behandelplannen samen op basis van psychoneurologisch en DNA-onderzoek. 

Patiënten krijgen vervolgens onder andere coachingsgesprekken, bewegingsadvies, toegespitste supplementen en een persoonlijk kookboek. De een heeft een ook een darmdetox nodig, de ander een carrièreswitch of meer slaap.

Hoe dat allemaal helpt bij neurologische aandoeningen? Annemaaike: “Er bestaat een directe relatie tussen de hersenen en de darmen. Darmbacteriën veranderen de werking van de hersenen en kunnen zo je denken en doen beïnvloeden. Wanneer de darmmicrobiotica niet in balans zijn kunnen er dus gedragsstoornissen ontstaan.”

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat mensen met ADHD en autisme significant vaker een microbioomprobleem hebben. “Ze missen een gezond aantal bifidusbacteriën. Deze bacteriën verstevigen het darmslijmvlies, dat het lichaam beschermt tegen schadelijke bacteriën.”

De darmmicrobiotica in balans brengen is een alternatief voor ritalin. Annemaaike: “Het gebruik van ritalin bij kinderen is de afgelopen jaren verviervoudigd. Ik ben niet tegen medicijnen, maar kinderen van vier jaar aan de amfetamine, waar zijn we mee bezig? Bovendien: als we mensen op jonge leeftijd een gezonde levensstijl aanleren en beschermen tegen langdurig medicijngebruik, boeken we winst op oudere leeftijd.”

 

2019018 iStock-1155958264


Darmbacteriën in balans
Ook Saskia van As, arts en adviseur MGlab & Advies - het eerste laboratorium in Nederland dat zich specialiseerde in onderzoek naar de darmflora -onderstreept het belang van gezonde darmen.

“Onze darm bevat ruim een kilo aan bacteriënstammen, die over een raadselachtige intelligentie beschikken. Ze communiceren namelijk met elkaar, soms met duizenden tegelijk en sturen allerlei belangrijke processen in het lichaam aan. Ook in de hersenen.”  

Neem roseburia, die zorgt voor een gezonde slijmlaag op de darmwand om schadelijke indringers buiten de deur te houden en zorgt voor een positieve stemming. Of lactobacillus en enterococcus, die het transport van serotonine regelen.

Saskia: “Bacteriën verteren niet alleen ons voedsel, maar zijn ook essentieel voor ons immuunsysteem èn onze emoties. Ze produceren zelfs negentig procent van onze hersenhormonen.” 

Een gezonde darmflora hangt om die reden samen met depressie, angst, Alzheimer, autisme en ADHD. Volgens Saskia kun je je eigen microbioom in balans houden door voedsel te eten die goede bacteriën lekker vinden.  

Ze schreef hier ook boeken over, zoals Voed je bacteriënen het Microbioomdieet. “Waar smullen goede bacteriën van? Vezelrijke bladgroenten. Geen 200 gram per dag, zoals het Voedingscentrum adviseert, maar kilo’s!”

Planten zet je lichaam om in vetzuren, waar bacteriën die gezonde slijmlaag van maken. Maar ook een beetje dierlijk voedsel is volgens haar gezond: we hebben eiwit nodig voor de bouw van onze lichaamscellen.

Eiwit zit ook in noten en zaden, alleen wil je daar volgens Saskia niet teveel van eten. “Zaden willen niet verteerd worden, ze willen overleven voor de voortplanting. Zulke stugge pitjes zijn moeilijk te verteren.” Een beetje noten eten verlaagt de kans op hart- en vaatziekten, maar teveel werkt juist ontstekingsbevorderend, vanwege omega 6 vetzuren. Saskia raadt daarom aan om de nodige eiwitten uit vette vis, zeevruchten, kip of eieren halen. Dat is gezonder dan rood vlees, dat het risico op bepaalde vormen van kanker mogelijk verhoogd (bron: World Health Organisation).

Ook met granen is het oppassen geblazen. Elke dag pasta, brood en rijst eten is als het ware een verouderingsdieet. “Granen doen insulinespiegels stijgen. Insuline zet suikers in het lichaam om in vetten. Teveel vet leidt tot obesitas, wat weer gelinkt is aan allerlei chronische aandoeningen, zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten en kanker”, vertelt Saskia.

Dat komt onder andere omdat vetcellen een celgroeibevorderd hormoon stimuleren en mensen met overgewicht - hier heb je het weer - vaak laaggradige ontstekingen in het lichaam hebben. Celschade komt om de hoek kijken.

 

Veelbelovend supplement
Celschade in de hersenen bijvoorbeeld, kan zich uiten in cognitieve achteruitgang en neurologische aandoeningen als Alzheimer. Een veelbelovend supplement in de strijd hiertegen is curcumine, een stof die in kurkuma zit. Je weet wel, dat gele kruid dat populair is in de Indiase keuken. 

Psycholoog, haptonoom en orthomoleculair therapeut Jacqueline Elferink vertelt vandaag over de medicinale werking. “Curcumine stimuleert de neurogenese: het zelfhelend vermogen van het zenuwstelsel om nieuwe synapsen (zenuwuiteinden) aan te maken en neurotransmissie te bevorderen. Kortom: het houdt de hersen gezond.”

Ook neurologische aandoeningen zijn gelinkt aan sluimerende ontstekingen in het lichaam. Een hoog ontstekingsprofiel remt mogelijk de neurogenese. Curcumine helpt dat proces weer op gang, omdat het ontstekingsremmende werking heeft.

Diverse studies tonen aan dat curcumine Alzheimer remt. Uit onderzoek bij gezonde ouderen komt naar voren dat dagelijkse inname het werkgeheugen, concentratie en stemming significant verbetert.

Niet verwonderlijk komt Alzheimer in India minder vaak voor. Toch is er meer dan een beetje kurkuma in je curry nodig voor een therapeutische effect. Slechts 2 tot 5 procent van het kruid bevat de werkzame stof curcumine. Voor een optimaal therapeutisch effect zijn supplementen nodig met de SLCP-variant van curcumine, die omzeilt de lever en passeert de bloedhersenbarrière.

“Curcumine is geen wondermiddel. Je moet ook genoeg bewegen, je hersenen blijven trainen met bijvoorbeeld puzzelen, voldoende zonlicht binnen krijgen en stress en teveel suiker vermijden. Maar als je een extra zetje zoekt bij gezond ouder worden is dit een goede”, zegt Jacqueline tot slot.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief