18 December 2018

Gek op stress!

aya04749_31250036637_o
Een aantal wel héél ontspannen deelnemers! Foto's Ayelt van Veen


De artikelen over stress vliegen je tegenwoordig om de oren en ze hebben allemaal dezelfde boodschap: stress is ongezond. Stressexperts Suzan Kuijsten en Carolien Hamming vonden het hoog tijd om stress eens in het zonnetje te zetten. Dit deden zij samen met prof. Erik Scherder en Mark Tuitert tijdens het eerste ‘Stresstival’. Con Amore nam een kijkje.

 

Een positieve kijk op stress
“Stresshormonen zijn betrokken bij het vervullen van alle dagelijkse basisbehoeften” vertelt Suzan. Deze hormonen geven ons energie en focus bij het uitvoeren van normale dagelijkse taken. Hierdoor kunnen we onze administratie nauwkeurig bijwerken en overeind blijven staan in moeilijke yogaposes. Stresshormonen zorgen er ook voor dat we in bijzondere situaties grote inspanningen kunnen leveren. Bijvoorbeeld wanneer je moet rennen om de trein te halen of snel moet handelen in geval van nood. We hebben stress nodig.

We geven stress nu vaak de schuld van onze problemen, maar eigenlijk ligt het probleem bij een gebrek aan herstel. Carolien nodigt drie bezoekers uit op het podium en laat hen met gestrekte arm een flesje water omhooghouden. Terwijl zij daar stoer staan (‘want het flesje weegt bijna niks’) zet Carolien haar presentatie voort. Met het verstrijken van de minuten krijgen de drie bezoekers steeds meer moeite om het flesje omhoog te houden. Ze rusten tussendoor even of nemen stiekem slokjes. Iets wat ze eerst goed konden hebben, wordt bij gebrek aan herstel te zwaar om vol te houden.

“Zo werkt het ook bij herstellen van stress”, zegt Carolien. Om te herstellen is het belangrijk om regelmatig even (n)iets te doen, waarbij je geen stress ervaart. Op die manier komt je lichaam weer terug in de ‘normaalstand’. “Als je hard werkt, moet je ook hard uitrusten”. Plezier maken moeten we dan niet verwarren met herstellen. Een spannende serie kijken, gamen of Facebooken dragen niet bij aan herstel. Activiteiten zoals wandelen, badderen of echt even helemaal niets doen, stimuleren dit wel. Suzan en Carolien noemen deze herstelmomenten ‘BOMmetjes’; bewuste ontspanningsmomentjes. “We vinden herstellen vaak oersaai, maar het is wel noodzakelijk”.

20180035-aya04820_31250032487_o
Mark en Erik lezen de BOMmetjes die net in de vorm van een sneeuwballengevecht door de zaal zijn gegooid.


Zonder strijd, geen overwinning
Mark Tuitert, Olympisch kampioen op de 1500 meter schaatsen, weet alles van het belang van herstel. Als een doorgewinterde verhalenverteller neemt hij het publiek mee op de persoonlijke reis die hij heeft afgelegd. Hij vertelt over de druk die topsporters ervaren. De media, je trainer, sponsoren, fans; iedereen verwacht dat je presteert en dat brengt stress met zich mee. “Ik ken mensen die huilend in de auto zitten op weg naar een wedstrijd. De stress is intens, maar zorgt er tegelijkertijd voor dat je de focus en energie hebt om een topprestatie te leveren”. Deze stress moet je dus niet vermijden, maar juist benutten.

Jarenlang voelde Mark zich alsof hij de wereld aankon. De druk, volle trainingsweken en een knap staaltje doorzettingsvermogen hielpen hem naar de top. Helaas haalde dit hem ook net zo hard weer naar beneden. Hij nam onvoldoende rust en zijn lichaam trok aan de bel. Vlak voor een belangrijke wedstrijd kreeg Mark de ziekte van Pfeiffer. Hij herstelde hiervan door zowel fysiek als mentaal met zichzelf aan de slag te gaan en dit af te wisselen met voldoende rust. Deze combinatie maakte hem fitter dan ooit en zo won hij Olympisch goud. Sindsdien realiseert Mark zich dat herstellen net zo belangrijk is als trainen.

2018035-aya05003_31250029167_o
Het ijs op met Mark.


Wat gebeurt er in het brein bij stress?
Als je denkt dat het vanaf hier te ingewikkeld wordt, lees dan vooral door. Volgens Erik Scherder (hoogleraar neuropsychologie) is het voor je brein namelijk heel gezond om af en toe ergens moeite voor te doen en dan wat positieve stress te ervaren. Door jezelf mentaal uit te dagen, stimuleer je de aanmaak van verbindingen (witte stof) in je brein. “Iemand met veel verbindingen heeft een zogenaamd ‘complex brein’ en is hiermee 4 à 5 jaar langer beschermd tegen ouderdomsziekten”. Tot het dertigste levensjaar nemen deze verbindingen bijna als vanzelf toe, maar dat wordt steeds minder en er gaan ook verbindingen verloren. Des te meer reden om de positieve stress op te blijven zoeken.“Dus zijn er zorgen? Leuk! Zijn er veranderingen? Prima! Moeite doen is goed voor je brein!”, zegt Erik. Hij zorgt ervoor dat iedereen in het publiek alvast aan de slag gaat met zijn tips. Hij legt veel nieuwe dingen uit en houdt ons met zijn enthousiasme en humor bij de les. “U moet even reageren! Snapt u het nog?”.

2018035-aya05785_45465176914_o
Erik: “U moet even reageren! Bent u het met me eens?”

2018035-aya05395_44371986610_o
Tussen de sprekers door, even wat beweging.


Zo leren we bijvoorbeeld wanneer stress positief is en wanneer negatief. Om dit onderscheid te kunnen maken, is het belangrijk om te snappen wat er fysiek gebeurt bij een stressreactie. Tijdens een stressvolle situatie wordt de stress-as geactiveerd. Deze werkt als volgt: Wanneer je stress ervaart, wordt de hypothalamus1actief. Deze produceert dan een bepaald hormoon dat de hypofyse2activeert. De hypofyse maakt vervolgens een hormoon aan dat de bijnieren activeert en die maken hierdoor cortisol (stresshormoon) aan. Dit stresshormoon zorgt ervoor dat je stress voelt. Cortisol activeert ook de hippocampus (deel van de hersenen dat is betrokken bij geheugen en leren) en een actieve hippocampus heeft weer een remmende werking op de hypothalamus, waardoor de stress gelijk afneemt. Een beetje stress kan het lijf dus prima verwerken en omdat het de hippocampus activeert, heeft het zelfs een belangrijk positief effect op ons geheugen en vermogen om te leren. Je kunt in dit geval spreken van positieve stress.

2018035-vereenvoudigde-weergave-van-de-stress-ass-final

Vereenvoudigde weergave van de stress-ass


Stress wordt chronisch als er onvoldoende herstel tegenover staat. Chronische stress zorgt ervoor dat de hippocampus overbelast raakt, waardoor deze de hypothalamus onvoldoende afremt. De hypothalamus gaat vervolgens zijn eigen gang. Hierdoor komt er meer cortisol vrij, ervaar je meer stress en raakt de hippocampus nog meer overbelast. Chronische stress levert dus problemen op en kun je daarom negatieve stress noemen.

2018035-aya05130_44371994410_o
Typerend voor de hele dag: een vrolijk en geboeid publiek.


Naast de hippocampus speelt de prefrontale cortex ook een belangrijke rol bij het goed verwerken van stress. De prefrontale cortex (PFC) heeft veel verschillende functies. Een functie die in dit geval belangrijk is om uit te lichten, is de remmende werking van de PFC op de amygdala (amandelkern). In de amygdala worden negatieve emoties (verlies, teleurstelling, etc.) opgeslagen. Als de amygdala de kans krijgt om zich te uiten, zijn deze negatieve emoties veel aan de oppervlakte. Tevens heeft de amygdala een activerende werking op de hypothalamus en we hebben net geleerd dat de hypothalamus de stress-as in werking zet. Het is dus belangrijk om de amygdala te blijven remmen. Gelukkig is een gezonde PFC hier goed toe in staat.

Actieve leefstijl
Voor een gezonde stressverwerking is het belangrijk om je hippocampus en prefrontale cortex in vorm te houden. Een actieve leefstijl helpt hierbij. Bij een actieve leefstijl hoort voldoende fysieke beweging. Hoe fitter je bent hoe groter het volume van de hippocampus en de PFC. Om hierin resultaat te behalen moet je elke dag 30 minuten onafgebroken matig intensief bewegen (wandelen, fietsen, etc.). Twee keer op één dag een kwartier of 3 keer per week 2.5 uur sporten, heeft niet hetzelfde effect.

2018035-aya05832_45276846225_o
Het boek ‘Gek op stress’ als bedankje voor de sprekers.

Het aangaan van mentale uitdagingen valt ook onder een actieve leefstijl. Daarbij is het belangrijk om te weten dat uitdagingen relatief zijn. Wat voor de een als gemakkelijk wordt ervaren, kan voor de ander een enorme uitdaging zijn. Iedereen moet dus voor zichzelf uitzoeken hoe de lat telkens net een beetje buiten de comfort zone gelegd kan worden. Die positieve stress, kan je brein heel goed gebruiken!

Let er wel op dat je jouw actieve leefstijl goed combineert met herstelmomenten. Daag jezelf uit en geniet vervolgens van een BOMmetje.


1De hypothalamus is betrokken bij het reguleren van een groot aantal onbewust plaatsvindende functies in het lichaam zoals ademhaling, spijsvertering, etc.
2De hypofyse speelt een centrale rol in het hormonale stelsel. Ook wel ‘de dirigent van het hormonale orkest’.

Wil je op de hoogte blijven?

Schrijf je dan in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en ontvang Albert Jansen’s boek “Ziek, beter, best” gratis als ebook.