Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

Hoe effectief en gezond is het ketogeendieet?

3 december 2019

Het ketogeendieet wordt ingezet tegen obesitas, epilepsie en zelfs kanker. Maar zijn al die vetten wel zo gezond? En kun je er echt tumoren mee opruimen? Voedingswetenschapper en -coach Erik van de Lagemaat licht toe.

 

Behandel jij zelf cliënten met het ketogeendieet?
“Soms, maar alleen als iemand dat zelf heel graag wil. Elk dieet waarbij je hele groepen voedingsstoffen - in dit geval koolhydraten - voor een groot deel weglaat, kent nadelen en risico’s.”

Wat zijn de nadelen?
“Je beperkt je je koolhydraat- en suikerinname zo dusdanig dat je lichaam overstapt van glucose naar ketonen - zuren die in de lever worden geproduceerd - als energiebron. Je komt dan ‘in ketose’. In het begin val je daarom heel snel af, kilo’s per week. Alleen is dit niet zozeer vetmassa, maar water.

De glucosevoorraden waar je lichaam normaal energie vandaan haalt, worden namelijk opgeslagen met zo’n twee tot drie gram water. Tot op zekere hoogte verlies je bij alle diëten in het begin vooral water, maar door het gebrek aan koolhydraten worden de glucosevoorraden in je spieren en lever bij het ketogeendieet aanzienlijk sneller geleegd. Daarom lijkt het dieet in de beginfase effectiever dan het daadwerkelijk is.

Nog iets om rekening mee te houden: het duurt een tijdje voordat je lichaam overgeschakeld is van energiebron. Je kunt je daarom erg moe en grieperig voelen, ook wel de ‘keto flu’ genoemd. Om in ketose te komen mag je maar heel weinig koolhydraten: gemiddeld 50 gram per dag, anders werkt het niet. Je moet het dieet dus heel strikt volgen.

Een pastagerecht bij je vrienden of lekker frietje in het weekend moet je altijd overslaan. Het heeft veel invloed op je dagelijks leven en daarom zou ik het niet snel adviseren. Vaak hebben mensen geen moeite met afvallen, maar op gewicht blijven is een ander verhaal. Een dieet is zinloos als je het niet vol kunt houden.”

Wat zijn de risico’s?
“Het grootste risico is een vitamine- en mineralentekort. Met gemiddeld 50 gram koolhydraten per dag, kun je beperkt groente en fruit eten, want daar zitten ook koolhydraten in.

Groente en fruit bevat ontzettend veel vitaminen en mineralen, die je niet uit veel andere voedingsmiddelen kunt halen. Je moet daarom zeer bewuste keuzes maken om tekorten te voorkomen. Bijvoorbeeld voor blauwe bessen kiezen als fruitsoort, omdat die vol micronutriënten zitten.

Als je heel specifiek moet eten om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen rammelt er iets aan je voedingspatroon, vind ik. Dat geldt voor alle diëten die bepaalde groepen voedingsmiddelen zo goed als wegstrepen, net zoals Paleo of het zogeheten carnivoordieet, dat in de VS populair is en nagenoeg alleen vlees voorschrijft. Je eet niet meer gevarieerd en gebalanceerd.”

En je mist vezels.
“Dat klopt. Vezels zitten voornamelijk in groente, fruit, volkoren brood en zilvervliesrijst. Bij het ketogeendieet eet je bijna geen granen, omdat daar veel koolhydraten inzitten. Dat is een nadeel. Vezels helpen je onder andere met je stoelgang en staan in verband met een gezond microbioom.”

Is bacon echt gezonder dan een banaan?
“Niets binnen voeding is helemaal goed of slecht. Headlines in de media vertellen ons vaak dat een soort voedingsmiddel ons ofwel redt ofwel vermoordt. Dat is een verkeerde gedachtegang.

Bacon is bijvoorbeeld een prima eiwitbron, en zit vol met ijzer en vitamine B12. Tegelijkertijd bevat het ook veel zout en is het hoog in verzadigd vet. Fruit zit bomvol vitaminen, mineralen en vezels, maar bevat ook veel suiker. Als je al tien stuks fruit op een dag eet, raad ik een banaan niet aan. Eet je nauwelijks eiwitten, maar houd je van bacon? Pak dan lekker een plakje.”

Hoe (ongezond) is vlees eigenlijk?
“Dat is een redelijk omstreden onderwerp. Krantenkoppen roepen van alles, maar er is beperkt duidelijk bewijs. Uit onderzoek naar sterk bewerkt rood vlees in supermarkten is een link gevonden naar onder andere darmkanker en hart- en vaatziekten, alleen bewijst dat niet dat het één het ander veroorzaakt.

Wil je het zekere voor het onzekere nemen en rekening houden met het milieu? Eet dierlijke producten dan met mate. Elke dag is niet noodzakelijk, maar een beetje is wel gezond. Vlees en zuivel bevatten onder andere B12, ijzer, zink en veel eiwitten, een van de belangrijkste energieleverende voedingsstoffen die we kunnen krijgen.

Je kunt ook eiwitten halen uit bonen en peulvruchten, alleen is de kwaliteit van dierlijke eiwitten over het algemeen veel hoger. Ze bevatten essentiële aminozuren, die je lichaam niet zelf kan produceren. Krijg je daar niet voldoende van binnen? Dan moet het lichaam interne weefsels, vaak spiermassa, afbreken, dat is natuurlijk geen goede ontwikkeling.

Je kunt essentiële aminozuren ook binnen krijgen via plantaardige eiwitbronnen, maar dan moet je heel gevarieerd eten, denk aan noten, zaden, peulvruchten als kapucijners en linzen, bladgroente als broccoli en tempeh.

Bij een goed ontworpen ketogeendieet eet je overigens niet zozeer veel vlees, maar haal je grote hoeveelheden onverzadigd vet ook uit noten, zaden, plantaardige oliën en avocado. Er zijn zelfs mensen die een vegetarisch ketogeendieet volgen. Dat is ingewikkeld, maar niet onmogelijk.”

Maar al die vetten, krijgen je daar niet een te hoog cholesterol van?
“Er zijn aanwijzingen dat vet en bewerkt vlees invloed heeft op je cholesterollevels, vandaar de link naar hart- en vaatziekten. Kwalitatieve onderzoeken naar dit onderwerp zijn alleen heel lastig uit te voeren.

Proefpersonen moeten dan langere tijd grote hoeveelheden vlees eten en dat is ethisch gezien onmogelijk. Want als we verwachten dat het slecht voor je is, mogen we mensen er niet aan blootstellen.

Cholesterol wordt veel onderzocht en de resultaten zijn steeds verschillend. Neem de studieresultaten over eieren. De ene keer vermoorden eieren ons, de andere keer redden ze ons leven. Ik geloof dat een of enkele eieren per dag en af en toe mager vlees veilig is, en met name: kip en kalkoen. Ik heb nog nooit een onderzoek gelezen waaruit blijkt dat wit vlees ongezond is.

Recent, gedegen onderzoek laat overigens zien dat voeding maar een beperkte invloed heeft op je cholesterolgehalte. Ongeveer tachtig procent wordt in je lichaam gereguleerd en slechts twintig procent kun je met voeding beïnvloeden.”

Is er iets bekend over de langetermijneffecten van het ketogeendieet?
“Studies op de lange termijn zijn nog zeer beperkt uitgevoerd. We kunnen dus weinig zeggen over een permanente ketogene levensstijl.”

Er kleven behoorlijk wat nadelen en risico’s aan het dieet. Waarom is het dan zo aantrekkelijk?
“De cijfers liegen er niet om: obesitas blijft toenemen. Vaak hebben mensen met overgewicht al van alles geprobeerd om af te vallen en hopen dan dat dit de methode is.

Ze lezen op internet over miraculeuze resultaten, maar beseffen niet dat het in de praktijk minder rooskleurig is.

Het klinkt natuurlijk ook aantrekkelijk: je mag allemaal vette dingen eten, zoals speklappen, eieren en brie. En met zo’n strikt dieet ben je minder snel geneigd om teveel calorieën binnen te krijgen. Je hebt simpelweg veel minder voedingsmiddelen om uit te kiezen. Het is overzichtelijk.” 

Kun je met het ketogeendieet kanker bestrijden?
“Voeding kan invloed hebben op je gezondheid, maar echt genezen van een ziekte vind ik een overstatement. Theoretisch gezien is het mogelijk dat een tumor die geen glucose meer krijgt stopt met groeien. Alleen zijn tumoren vrij slim en volledig gedreven tot overlevingsdrang. Ze zijn daarom in staat om op andere manieren door te groeien.

De onderzoeken die laten zien dat het ketogeendieet mogelijk kanker remt zijn kleinschalige studies, vaak met proefdieren. Resultaten die je niet direct kunt vertalen naar de mens. Je moet het zien als verkennend onderzoek, met mogelijke nieuwe hypothese als uitkomst.

Bij epilepsie weten we wel zeker dat het ketogeendieet aanvallen remt, dat is met hoog kwalitatief onderzoek bewezen, bij bijna de helft van de patiënten. Ook zijn er veelbelovende resultaten als het gaat om onderzoek naar de effecten bij diabetes type 2, Parkinson en Alzheimer. Alhoewel we in dit stadium alleen van ‘aanwijzingen’ kunnen spreken.

Hoe het precies werkt weten we nog niet. Het lijkt alsof het veranderd metabolisme processen in de hersenen beïnvloedt. Hersencellen houden heel erg van glucose, en kunnen niet leven van vetten, zoals veel andere cellen in ons lichaam.

Ze schakelen dan dus over op ketonen en dat heeft invloed op processen die een rol spelen bij epilepsie en mogelijk bij andere hersenaandoeningen, zoals Alzheimer en Parkinson. Maar het is nog te vroeg om daar conclusies uit te trekken.”  

Wat adviseer je mensen die met het ketogeendieet willen starten?
“Lees je goed in van te voren. Weeg de nadelen en risico’s af en vraag je af of de moeite waard is. Schakel bij twijfel een voedingsexpert in. Bij financieel ingewikkelde vraagstukken bel je ook een boekhouder. En nu gaat het over je lichaam.”

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief