Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

Hoogsensitiviteit, bestaat dat wel?

22 oktober 2019

Aan de term hoogsensitiviteit kleeft een wat zweverig imago. Het wordt door velen nog niet goed begrepen of zelfs weggezet als ‘hype’. Het congres van Sympopna belicht hoogsensitiviteit juist vanuit bevindingen uit de wetenschap.

“Hoogsensitieve mensen verwerken informatie diepgaander, beleven emoties intenser en hebben een grotere sensorische gevoeligheid.”, vertelt universitair docent Corina Greven tijdens de eerste lezing van de dag.

Deze gevoeligheid wordt niet door iedereen gezien als iets positiefs. Sterker nog: dikwijls wordt hoogsensitiviteit gezien als een stoornis of syndroom. Iets waar je van moet genezen. Tijdens het congres wordt daarom de vraag gesteld: “Moet hoogsensitiviteit opgenomen worden in de DSM (de Bijbel voor psychologen en psychiaters)?”. Na een levendige discussie zijn de meesten het erover eens dat dit geen goed idee is; hoogsensitiviteit is geen stoornis.

Hoogsensitiviteit als persoonlijkheidskenmerk
Hoogsensitiviteit heb je niet, je bent het. Het is onderdeel van je persoonlijkheid. Sommige mensen zijn extravert, anderen introvert. Sommige mensen zijn emotioneel stabiel, anderen minder. En zo zijn verschillende mensen, ook verschillend sensitief.

In 1996 suggereerde Elaine Aron, een hoogsensitieve psycholoog en wetenschapper, voor het eerst dat hoogsensitiviteit een persoonlijkheidskenmerk is. Sindsdien zijn er veel (kinder)boeken, blogs en artikelen geschreven, waardoor het onderwerp meer bekendheid heeft gekregen bij het brede publiek. Hoogsensitieve personen (ook wel ‘HSP’ers’) voelen zich hierdoor gehoord en gezien en begrijpen beter waar hun gevoelens vandaan komen. Een nadeel is wel dat feit en fictie in dit soort ‘pseudowetenschappelijke publicaties’ vaak door elkaar gehaald worden.

Hoogsensitiviteit zou bijvoorbeeld een zesde zintuig zijn en alle HSP’ers zorgzaam. Maar HSP’ers hebben net als iedereen vijf zintuigen. Het verschil is dat de informatie die binnenkomt, diepgaander verwerkt wordt. Ook zijn niet alle HSP’ers zorgzaam. Ze kunnen zich goed inleven in anderen, maar dit betekent niet persé dat ze ook voor anderen willen zorgen.

De wetenschap
Het wetenschappelijk onderzoek naar hoogsensitiviteit staat al meer dan twintig jaar in de kinderschoenen. Er zijn tot nu toe pas 70 wetenschappelijke onderzoeken gepubliceerd. Ter vergelijking: online vind je met gemak honderden wetenschappelijke artikelen over extraversie. 70 publicaties is niet genoeg om goed onderbouwde uitspraken te kunnen doen. Gelukkig timmert een aantal gedreven wetenschappers aan de weg.

Hoogleraar Judith Homberg is een van deze wetenschappers. Bevlogen vertelt zij over haar onderzoek met ratten. “Ook dieren kunnen  hoogsensitief zijn.” Ze onderzoekt het verband tussen hoogsensitiviteit en verslavingsgevoeligheid. Het lijkt erop dat hoogsensitieve ratten, gevoeliger zijn voor verslavingen. Dit kan te maken hebben met hun biologie of met het feit dat ze hun sensitiviteit proberen te verdoven. Homberg hoopt met haar onderzoeken een steentje bij te kunnen dragen aan verbeterde therapie voor HSP’ers met een verslaving.

Universitair hoofddocent Véronique de Gucht vindt dat er nog te weinig aandacht is voor de positieve kanten van hoogsensitiviteit. Je ziet dit bijvoorbeeld terug in de vragenlijsten, die nog teveel informeren naar de negatieve aspecten. Vragen zoals schrik je snel of raak je overstuur door veranderingen?

De Gucht besloot daarom een positievere vragenlijst op te stellen. “Denk bijvoorbeeld aan vragen over de empathie en invoelendheid die hoogsensitieve mensen ervaren.” Volgens de Gucht duurt het niet lang meer voordat we haar vragenlijst kunnen gaan gebruiken.  

Eerste hulp bij hoogsensitiviteit
Moeten we dan wachten op de wetenschap, voordat we HSP’ers kunnen helpen? Ervaringsdeskundige en psycholoog Lieke Zunderdorp vindt van niet. Samen met Liesbeth Kamerling schreef zij het boek ‘Overprikkeld: eerste hulp bij hoogsensitiviteit’. Met dit boek willen zij laten zien dat hoogsensitiviteit een kwaliteit is, mits je er goed mee omgaat.

Zunderdorp verklapt een paar van de tips uit haar boek. Het is belangrijk om te onderzoeken wat hoogsensitiviteit voor jou (of je cliënt) betekent. Hoe uit het zich? Ben je vooral gevoelig voor geuren, aanraking of geluiden? En waar ligt dan jouw grens? Pas als je dit weet, kun je jezelf tegen overprikkeling beschermen. Dit kun je onder andere doen door jezelf voldoende tijd te geven om prikkels en informatie te verwerken.

Zunderdorp vertelt ook over de ‘Buffer-Up’: een mobiel tafelscherm waarmee een eigen werkruimte gecreëerd kan worden. “Dit is een van de trucjes die je kunt gebruiken om jezelf te beschermen tegen prikkels.”

Muziek en hoogsensitiviteit
Muziektherapeut Miranda op den Brouw begint haar lezing met pianospel om het publiek te laten voelen hoeveel muziek met je doet. Ze speelt verschillende liedjes, zoals Vader Jacob en de muziek van de film Jaws. Ieder liedje roept bij alle luisteraars een eigen associatie op. De kracht van muziek is ons duidelijk.

In haar praktijk ‘de GrondToon’ maakt op den Brouw gebruik van deze kracht. Cliënten leren hun grenzen aan geven met behulp van muziek. Op den Brouw bespeelt haar instrument en de cliënt bepaalt wanneer zij moet stoppen met spelen. Hierbij wordt gekeken naar hoe de cliënt het stopteken geeft. Zelfverzekerd, voorzichtig of misschien helemaal niet? Vervolgens wordt er geoefend, net zolang tot de cliënt zijn grenzen goed bewaakt. 

Wordt vervolgd
Gelukkig staat hoogsensitiviteit bij steeds meer mensen op de radar. Dit bleek ook tijdens het congres. De zaal zat vol met therapeuten, GZ-psychologen en huisartsen, die meer wilden leren over het fenomeen. Hopelijk deden zij nieuwe kennis op en is het imago van hoogsensitiviteit onder hen (en jou?) in ieder geval opgekrikt. Vanuit de ervaringsdeskundige hoek zijn al veel mooie tips gedeeld. Het is echter ook duidelijk dat de wetenschap, wat hoogsensitiviteit betreft, nog wel een flinke opzwieper kan gebruiken.

 

Nascholing Hoogsensitiviteit
Meer leren? Kom naar de nascholing Hoogsensitiviteit van docente Anouk Drieman: 
"Als psycholoog ervaar ik dat er zoiets als hoogsensitiviteit bestaat. Sommige personen hebben een gevoeliger zenuwstelsel, nemen meer op uit hun omgeving en verwerken ervaringen diepgaander. In deze nascholing gaan we in op hoe dit van invloed is op onze cliënten, en dus ook jouw relatie met je cliënten. Ook komen er verschillende behandeltoepassingen aan bod." 

Anouk is psycholoog NIP en behandelt sinds 2014 met veel plezier kinderen en volwassenen vanuit haar eigen praktijk 'Praktijk voor Kind & Ouder'. 

 

 

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief