Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

Meditatie is een medicijn

9 augustus 2019

 

Met een dagelijks portie yoga of meditatie blijf je gezond, denkt hoogleraar experimentele immunologie Pierre Capel. In zijn boek Het emotionele DNA onderbouwt hij zijn standpunt aan de hand van veelbelovende studies. 

Gevoelens kunnen je ziek of gezond maken, toont de wetenschap aan. Zo kan chronische stress een depressie aanwakkeren, die doorgegeven kan worden aan kinderen, kleinkinderen en zelfs achterkleinkinderen. En eenzaamheid kan tumoren doen groeien.

Gelukkig werkt het andersom net zo: positieve gevoelens geven onze gezondheid een enorme boost. Zo leven optimisten vaak langer. En zijn veel knuffels en liefde krijgen als kind gelinkt aan een gezond functionerend immuunsysteem.

Eigenlijk is het logisch: je goed voelen draagt bij aan gezond zijn. Maar hoe creëer je dan veel positieve gevoelens? Pierre heeft daar een antwoord op gevonden: yoga en meditatie. Niets nieuws, denk je misschien. Maar wat zegt de wetenschap over de impact van deze oosterse levenswijzen? Je leest het in dit boek.

De hoogleraar transformeert (recente) wetenschappelijke kennis over gevoelens en gezondheid en yoga en meditatie in heldere en humorvolle taal. Slecht werkende afweerfuncties worden ‘auto’s met gammele remmen’ en problemen in het immuunsysteem ‘polderen met gedoogbeleid’. Ingewikkelde materie leest lekker weg.

Je beleeft de wonderlijke reis die onze gevoelens afleggen in het lichaam. Want hoe abstract gevoelens voor velen misschien zijn, ze zijn ook verbonden aan keiharde biochemie. Van het reilen en zeilen van cellen tot het gebruik van het DNA door die cellen: ze sturen enorm veel vitale processen.

Ontdek hoe ons hele metabolisme, tot en met de darmflora, mede wordt gestuurd door onze gevoelens. En dat bijna alle welvaartsziekten een sterke connectie hebben met pijn, eenzaamheid, angst, hoop en liefde.

Fascineer je over wat er in je lichaam gebeurt als je mediteert. Verwacht een wilde rit die begint in de hersenen en eindigt bij het DNA en onderweg allerlei belangrijke processen beïnvloedt.

Pierre’s verwondering over de microkosmos werkt aanstekelijk en is een mooie aanvulling op je medische en psychosociale basiskennis vanuit het standpunt van de biochemie, die hartstikke holistisch blijkt te zijn.

Wist je bijvoorbeeld dat de darmen en darmflora een onderonsje hebben met je hersenen en dat psychische aandoeningen daarom gelinkt kunnen zijn aan disbalans van de darmbacteriën en andersom? En dat chronische stress een ware sluipmoordenaar is? Altijd haasten en overwerken staat namelijk gelijk aan een overactief immuunsysteem, wat het ontstekingsprofiel verhoogt en je vatbaarder maakt voor ziektes.

 

Van reductionistisch naar holistisch

Misschien is dat een van de redenen waarom de hoogleraar dit boek heeft geschreven: om medici een wake-up call te geven. Hij ziet de huidige medische wetenschap, waarbinnen al 2000 jaar lang complexe moleculen worden ontrafeld en de meest geavanceerde metingen verricht, fantastisch èn beperkt.  

Elk orgaan of lichaamssysteem wordt in het ziekenhuis apart gehuisvest en de communicatie tussen die afdelingen verdient vaak niet de hoofdprijs, zo stelt hij. Het gaat zelfs zo ver dat het medisch handelen in protocollen is vastgelegd, alsof alles meetbaar, logisch en voorspelbaar is. Er is in deze protocollen is volgens hem geen plaats voor gevoelens.

Pierre ziet het huidige systeem als noodzakelijk om inzicht te krijgen in de actuele toestand van de patiënt. Maar als het daarbij blijft missen we veel essentiële zaken, denk hij. In zijn boek legt hij uit hoe groot de impact van gevoelens is op onze gezondheid, zonder de nuance tussen de verschillende emotionele reacties van mensen uit het oog te verliezen.


2019013 iStock-922344890


Met mediteren leef je langer

Om gezond te blijven kunnen we een beroep doen op oosterse levenswijzen, vindt Pierre. Er verschijnt steeds meer onderzoek naar het effect van yoga en meditatie en de resultaten zijn veelbelovend. Een mooi voorbeeld dat hij omschrijft in zijn boek is het onderzoek uit 2009, dat bekroond werd met de Nobelprijs voor de Geneeskunde.

Wetenschappers bestudeerden telomeren, de uiteinden van chromosomen. Telomeren kun je vergelijken met het plastic omhulsel aan het einde van schoenveters: als dit kapot gaat rafelt de schoenveter en is die snel onbruikbaar. De lengte van telomeren is uiterst belangrijk bij celveroudering en dus het overleven en functioneren van een cel.

Is een telomeer te kort geworden dan sterft de cel. Chronische stress zorgt ervoor dat telomeren versneld korter worden en je eerder sterft. Maar er bestaat ook een mechanisme dat de telomeren weer langer maakt, toonden vervolgstudies aan.

Drie maanden lang dagelijks mediteren in de vorm van mindfulness resulteert in significant langere telomeren en heeft een positief effect op veroudering. Kortom: waar chronische stress je levensverwachting verkort, kan mediteren dat proces stopzetten en zelfs terugdraaien.

Maar dat is lang niet alles! Het wordt de laatste tijd uit heel veel onderzoeken ook steeds duidelijker dat meditatie korte metten maakt met stress. Een half uur per dag aandachtig zitten op een kussentje beïnvloedt op zeer veel niveaus je gezondheid.

 

Meditatie en feel-good-hormonen

Zo zijn er aanwijzingen dat het de productie van oxytocine stimuleert. Alhoewel dit per persoon heel erg kan verschillen, verlaagt dit feel-good-hormoon over het algemeen genomen de ontstekingswaarden in het immuunsysteem, die stress juist verhoogt. Ook kan oxytocine de groei remmen van veel verschillende soorten tumoren en auto-actieve cellen die auto-immuunziekten veroorzaken.

Het effect van mediteren kun je meten via de doorbloeding van de hersenen. Uit studies blijkt dat wanneer de prefrontale cortex beter wordt doorbloed er meer activiteit is tussen de neurotransmitters serotonine en dopamine en tussen een aantal andere moleculen die nauw verbonden zijn met onze gevoelens.

Al met al zie je een daling op het gebied van stresshormonen en een stijging in de feel-good respons. De veranderingen treden direct op en bij mensen die regelmatig mediteren is dit zelfs blijvend.

Ook heeft de oosterse aandachttraining invloed op de neuroplasticiteit van onze hersenen. Nieuwe zenuwcellen en netwerkverbindingen worden gevormd. Langdurig mediteren stimuleert zelfs de groei van grijze massa, die vooral bestaat uit cellichamen van zenuwen, in de frontale cortex en de hippocampus. Gezien de functies van deze gebieden kan dit leiden tot grotere emotionele stabiliteit en beter gebalanceerde emotionele beslissingen.

 

Meditatie en darmen

Uit de eerste voorzichtige studies naar de invloed van mediteren op de darmflora komt ook een gunstig resultaat naar voren. Na drie weken mindfullness is de bacteriesamenstelling beter in balans: sommige bacteriestammen zijn sterker aanwezig en anderen juist minder.

De verhouding van de ongeveer zevenduizend verschillende bacteriënstammen is van groot belang voor onze gezondheid, omdat het ons immuunsysteem direct beïnvloedt. Ontstekingen worden versterkt of juist afgeremd. Stress verschuift de verhouding op ongunstige wijze en meditatie kan die verschuiving dus positief beïnvloeden.

Ook op een hele reeks andere vlakken, zoals bij verslaving, posttraumatische stressstoornis en pijnbestrijding, kan mediteren werken als een medicijn. Pierre licht het allemaal toe in zijn boek.  

2019013 iStock-922344940


De invloed van sport & yoga

De biochemische effecten van yoga komen deels overeen met die van meditatie en deels met sport, is ook te lezen in Het emotionele DNA. Zoals je wellicht al weet heeft een half uur per dag bewegen met een matige inspanning, zoals traplopen, wandelen of fietsen een zeer gunstig effect op je gezondheid.

Een overwegend zittend bestaan met erg weinig beweging is namelijk een risicofactor voor het ontwikkelen allerlei chronische ziekten. Gebruik je je spieren minimaal? Dan is dat een signaal voor het lichaam om zich voor te bereiden op een periode zonder voedsel.

Je lijf zet zichzelf in een spaarstand en je immuunsysteem maakt overuren. Want een lichaam in spaarstand is gevoelig voor infecties. Ondertussen eet je gewoon door en ontstaat er een totale disbalans in je lijf.

Obesitas ligt op de loer. Hart- en vaatziekten. Astma en longaandoeningen. Osteoporose, reuma. En ga zo maar door. Ook heb je een verhoogde kans op neurologische ziekten als dementie, depressie, angststoornissen en Parkinson. Spieren produceren namelijk een voor de hersenen belangrijke stof, BDNF, die helpt bij het functioneren en overleven van zenuwcellen. BDNF heeft een direct gunstig effect op leerprocessen en het geheugen.

Yoga is beweging en dus kun je stellen dat het gezond is. Je versterkt je spierkracht en vergroot je uithoudingsvermogen. En het doet meer. Net zoals bij mediteren stimuleert het de hersendoorbloeding. De doorbloeding in de amygdala daalt, het gebied waar angst en pijn gelokaliseerd zijn. In de prefrontale cortex, die onder andere betrokken is bij emotionele processen als beslissingen nemen en sociaal gedrag, neemt de doorbloeding juist toe.

Ook reduceert het, net zoals mediteren en sporten, stress en ontstekingen in het lichaam. Het verhoogt de BDNF-levels en verlaagt het stresshormoon cortisol. Bij een studie met patiënten met ernstige depressie was het therapeutisch effect van yoga zelfs beter dan de behandeling met alleen antidepressiva.

Yoga heeft dus ten opzichte van meditatie het voordeel dat je ook beweegt. Of je nu beter yoga kunt doen of mediteren licht de schrijver niet toe. Wellicht dat we beiden op ons dagelijks menu moeten zetten om gezond de honderd te halen.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief