Samen op weg naar een integrale gezondheidszorg

Psychedelica: harddrug of medicijn?

9 augustus 2019


Er worden steeds meer onderzoeken gepubliceerd over de gunstige effecten van psychedelica bij de behandeling van psychische stoornissen. Hoe komt het dat deze verboden ‘harddrugs’ door wetenschappers tegenwoordig als medicijn worden ingezet?


Psychedelica zijn middelen die hallucinaties opwekken of geestverruimend werken. Voorbeelden zijn LSD, psilocybine (paddo’s), ayahuasca en ketamine. MDMA is strikt genomen geen psychedelicum, maar wordt wel vaak in hetzelfde rijtje genoemd en heeft ook een geestverruimende werking.

In 1938 synthetiseerde Albert Hofman LSD en bij toeval ontdekte hij de hallucinogene werking ervan. Na zijn eerste echte ‘LSD-trip’ raakte Albert ervan overtuigd dat het middel een krachtig psychiatrisch medicijn kon zijn. En hij was niet de enige.

In de psychiatrie werden in die tijd veelbelovende onderzoeken gedaan naar de therapeutische potentie van LSD en andere psychedelica. In Nederland was Jan Bastiaanse een grote naam op dit gebied. Zijn LSD-behandelingen van mensen met oorlogstrauma’s leken erg succesvol. Maar om echt uitspraken te kunnen doen over de effectiviteit van een middel zijn meer en grootschaligere onderzoeken nodig en daar zijn de wetenschappers van toen nooit aan toegekomen.

In de jaren zeventig won LSD namelijk ook aan populariteit onder de ‘gewone’ mens. Via voorvechters, zoals Timothy Leary, hoorden mensen over de potentie van psychedelica. LSD was volgens hem ‘het perfecte middel om geestverruiming en persoonlijke groei te stimuleren’. Helaas kon niet iedereen er goed mee om gaan. We kennen allemaal wel de verhalen van mensen die onder invloed van LSD van een gebouw afsprongen, omdat ze dachten te kunnen vliegen.

Volgens de Amerikaanse overheid was dit onverantwoorde gebruik de reden voor de ‘war on drugs’. Voorstanders beweren wat anders. Volgens hen kwam er een verbod, omdat de geestverruimende middelen ervoor zorgden dat mensen de bestaande structuren in twijfel trokken: ‘Waarom voeren we eigenlijk oorlog in Vietnam?’, ‘Waarom hebben mannen meer rechten dan vrouwen?’. Het verbod was volgens hen een manier om de bevolking in bedwang te houden.

Wat de reden ook was, de oorlog werd gevoerd. En niet alleen in Amerika, want veel andere landen volgden hun voorbeeld. Het potentiële medicijn was nu officieel een verboden harddrug en voor wetenschappers raakte het haast onmogelijk om het tegendeel te bewijzen.

Maar niet alle wetenschappers gooiden de handdoek in de ring. Zij bleven (en blijven) zich hard maken voor toestemming van overheidsinstanties om onderzoek te verrichten – en met succes. Het aantal onderzoeken met psychedelica groeit en de resultaten zijn veelbelovend!

Psychedelica lijken bijvoorbeeld verbeteringen te geven bij cliënten met een therapieresistente depressie, obsessief-compulsieve stoornis, posttraumatische stressstoornis (PTSS), existentiële crisis rondom sterven, en verslaving.

Psychedelische therapie
Bij ieder onderzoek bepaalt de wetenschapper hoe de behandeling wordt vormgegeven. Hij of zij kiest bijvoorbeeld het psychedelicum en bepaalt de duur van de behandeling en de hoogte van de doses. En zo zijn er natuurlijk nog veel meer factoren die per onderzoek verschillen. Maar waar de meeste wetenschappers het in ieder geval over eens zijn, is dat psychedelica de therapeutische processen moeten versterken, niet vervangen.

Hieronder volgt een kort voorbeeld van hoe een psychedelische behandeling eruit zou kunnen zien:

Cliënten met PTSS krijgen gedurende 2 à 3 sessies van ongeveer 8 uur een dosis MDMA toegediend. De eerste MDMA-sessie wordt voorafgegaan door meerdere sessies psychotherapie, zodat de cliënt goed voorbereid wordt en vertrouwen opbouwt met zijn/haar behandelaars. Bij de MDMA-sessies zijn twee behandelaars aanwezig. Zij stellen zich non-directief op en reageren dus vooral op de uitingen van de cliënt. Iedere MDMA-sessie wordt ook weer opgevolgd door meerdere sessies psychotherapie, zodat de ervaringen geïntegreerd kunnen worden. 

De behandeling met MDMA leidde bij een groot deel van de deelnemers tot een afname in PTSS-klachten: de meesten waren na afloop zelfs PTSS-vrij. In onderzoeken met andere psychedelica worden ook zulke grote successen geboekt. Depressies lijken als sneeuw voor de zon te verdwijnen, terminale patiënten zijn niet meer bang voor de dood en mensen genezen van hun verslavingen.

Hoe werken die psychedelica dan eigenlijk precies? Waarom werkt het zo goed? En werkt het wel écht zo goed? Dat zijn vragen die de wetenschap nog probeert te beantwoorden. Stanislav Grof, een psychiater met veel ervaring in dit veld, omschreef de werking van psychedelica met een mooie metafoor: ‘Psychedelica, indien op verantwoorde wijze en met de nodige voorzichtigheid gebruikt, zijn voor de psychiatrie wat een microscoop is voor de biologie en een telescoop voor astronomie. Deze hulpmiddelen maken het mogelijk om belangrijke processen te bestuderen die onder normale omstandigheden niet direct geobserveerd kunnen worden.’ Met andere woorden: onbewuste overtuigingen worden bewust gemaakt.

Robin Carhart-Harris, hoofd van het centrum voor psychedelisch onderzoek in Londen, voegt hieraan toe dat psychedelica neurobiologische veranderingen teweegbrengen die zorgen voor een soort ‘ontspanning’ van deze overtuigingen. En dankzij de ontspanning is er volgens hem de mogelijkheid om deze diepere, soms pathologische, overtuigingen te herzien. 

Volgens deze wetenschappers, en hun prille onderzoeksresultaten, kunnen psychedelica dus dienen als krachtig medicijn. Maar voordat artsen en psychiaters ze ook echt als zodanig voor mogen schrijven, is nog veel meer onderzoek nodig.

Volgens deze wetenschappers en hun prille onderzoeksresultaten kunnen
psychedelica dus dienen als krachtig medicijn. Maar voordat artsen en
psychiaters ze ook echt als zodanig voor mogen schrijven, is nog veel
meer onderzoek nodig.
Volgens deze wetenschappers en hun prille onderzoeksresultaten kunnen
psychedelica dus dienen als krachtig medicijn. Maar voordat artsen en
psychiaters ze ook echt als zodanig voor mogen schrijven, is nog veel
meer onderzoek nodig.
Volgens deze wetenschappers en hun prille onderzoeksresultaten kunnen
psychedelica dus dienen als krachtig medicijn. Maar voordat artsen en
psychiaters ze ook echt als zodanig voor mogen schrijven, is nog veel
meer onderzoek nodig.
Volgens deze wetenschappers en hun prille onderzoeksresultaten kunnen
psychedelica dus dienen als krachtig medicijn. Maar voordat artsen en
psychiaters ze ook echt als zodanig voor mogen schrijven, is nog veel
meer onderzoek nodig.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief